Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 11.p103

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p103

Language
Sanskrit

11.p103

na hi jalpato vitaṇḍayato vā avaśyamaikāntiko vijayaḥ| tasmādarthāniścaye'pi pravṛttirityubhayavādisiddhaṃ hṛdi nidhāya siddhāntamupakramate--tatra brūma iti| dṛṣṭārtheṣviti adṛṣṭārthāgamādivyudāsaḥ, tatra pravṛtteḥ phalābhisaṃbaṃdhāniścayāt| anabhyāsadaśāpanneṣvityabhyāsadaśāpannāpitṛvacanādivyudāsaḥ| te hi pramāṇatayā pravṛtteḥ prāgava niścīyante| abhyāsaśvāviparīto vivakṣitaḥ| tena svātmanyabhyāse'pi pravṛttisāmarthyādeva tanniścayo viparītābhyāsavirahāt| sa ca viṣayagocarastannāntarīyakārthagocaro vā tajjātīyatvāvadhāraṇopāyo yatra svarūpato'pi nāsti tatra pravṛttisāmarthyādeva tadgocarasya prāmāṇyāvadhāraṇam, yathā vaidyavacanādanarthanivṛtti saṃbhāvayato'saṃstutapradeśasthiteṣu mūleṣu| yatra tu svarūpābhyāso'styeva tadgataṃ tu śreyaḥsādhanamabhyastam, tatra pravṛttisāmarthyena tatsādhanatvagrāhiṇaḥ prāmāṇyam| yathā angiḥ pākādisamartha iti saṃbhāvitāptatvasya vacanādupalabhya svayaṃ pacataḥ| yatrāpi śreyaḥsādhanatve'bhyāsaḥ svarūpe tvanabhyāsastatrāpi svarūpagocarasyaiva prāmāṇyaṃ pravṛttisāmarthyādavasīyate| yathā agniḥ pākādisamartha eveti niścitavato'pariśīlitavanavahnau| sarvatraivārthabhūyastvam, viparyaye tvanarthamāndyaṃ saṃbhāvayataḥ pravṛttiḥ| svarūpaśreyaḥsādhanatvaniścaye'pi phalasaṃdeha ivetyāha--no khalviti||