Commentary on the Nyāyasūtra 11.p16
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p16
- Language
- Sanskrit
11.p16
nanu karmendriyaniyamaḥ śama iti suprasiddhaṃ śānto dānta ityādiupaniṣatsu, na cāsau puruṣārthaḥ| ato na mukhyaṃ prayojanamityata āha--atra ceti| nanu jagataḥ śamāyeti durghaṭam, asaṃbhāvitātvādaśakyātvācca| na tāvat kaścit jagadupacikīrṣuḥ kvacit pravartate yato munerapi tathātvaṃ saṃbhāvayāmaḥ| paṭhanti ca--munerapi vanasthasyetyādi| na ca śakyametat, bubhukṣūṇāṃ pravartayitumaśakyatvāt| na ca jagadeva mumukṣati| tasmādanuṣṭhātaiva vyutpādyaḥ śāstrāntaralabdhabrāhmaṇatvadirūpaḥ śiṣyaḥ| tasya ca rūpāṇi śamadamādisaṃpattiḥ nityānityavivekaḥ aihikāmuṣmikabhāgavairāgyaṃ mumukṣutā ceti| yastu anadhikāryeva pravartate karmakāṇḍa iva brahmakāṇḍe sa na phalabhāg bhavati| tatraitat syāt| na tāvadupeyaviṣayeyamadhikāracintā, tasya puruṣaprayatnāviṣayatvāt, iṣyamāṇatāmātrasya cāniṣadhāt| kiṃ nāma upāyaviṣayā, tasyaiva śāstraviṣayatvāt, puruṣapravṛttiviṣayatvācca| iha cāpavarga iva tadarthatayā tattvajñānamapyupeyameva, asiddhatvāt| upāyastu pramāṇam, na ca vedādhyayanavadanumānasya pratyakṣasya copādānaṃ śūdrādikaṃ prati niṣiddham, yena tatrāpyetasyānadhikāraḥ syāt| tathā sati dhūmādapi vahimadhigacchan pratyakṣād vā pratyavāyī syāt, adhīyāna iva vedam| na cātmagocare pratyakṣānumāne śūdrāderviśeṣato niṣiddhe snātasya caṇḍāladarśanamiva brāhmaṇādeḥ prāyaścittānupadeśāt pratyuta striyo vaiśyāstathā śūdrā ye cānye pāpayonayaḥ|
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit