Commentary on the Nyāyasūtra 11.p17
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p17
- Language
- Sanskrit
11.p17
ityādismṛteradhikāra evāvasīyate| tasmād yathā sa eva viśiṣṭaḥ svargo vaidikayāgādyanadhikṛtenāpi upāyāntareṇa traivarṇikaśuśrūṣādinā sādhyate, tathopāyānteṇānumānādinā yadyātmādhigamaḥ kriyate śūdreṇāpi, tadā kīdṛśo doṣaḥ? satyam, kiṃ tvanumānamapyāgamāvirodhenānusandhīyamānamathaniścāyakam, natu tadviruddhamapi| yadāha--yattu pratyakṣāgamaviruddhaṃ nyāyābhāsaḥ saḥ iti| sa cāgamāvirodhādavirodhaniścayaḥ tadarthaniścayādhīnaḥ| tatra cānadhikṛta evāyaṃ śūdrāti| tannirapekṣastu anumānamātraśaraṇo naraśiraḥpāvitryādivadanarthameva samāsādayet| tasmādāgamaikavākyatayā pravṛtte śāstre tadadhikāryevādhikārīti śūdrādayo'nadhikṛtā iva| ato yāvadadhikāriparo'yaṃ jagacchabda iti kecit| tatrāha--paramakārūṇiko hīti| santyeva hi kecit karuṇāmṛdumanaso yeṣāṃ jagadeva mitram| anyathā bhūtevo'bhayaṃ dattveti vidhivaiyarthyaprasaṅgaḥ| niṣkāraṇameva paraduḥkhaprahāṇecchā kāruṇyam| sā ca yathaikaṃ duḥkhita paśyato bhavati, tathā jagadeva duḥkhita paśyataḥ kiṃ na syāt? bhavati cet--tatprahāṇopāyapravṛttau kā nāmānupapattiḥ? nanu