Commentary on the Nyāyasūtra 11.p36
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.p36
- Language
- Sanskrit
11.p36
nanvidindrayādīnāmajñāyamānānāmeva svaviṣayaparicchedajanakatvaṃ paśyannapi kathamevaṃ brūyādityata āha--na hīti| pramāṇatvenājñāyamānaṃ pramāṇaṃ svaviṣayaṃ paricchinatti, na tvavadhārayati| tacceha vivakṣitamityarthaḥ| kimiti nāvadhārayati? na hindriyamajñāyamānamaniścayākārameva jñānaṃ janayatītyata āha--tāvanmātrasyeti| yadyapi niścayākārameva jñānamādhatte tathāpi tathābhūtasyaiva bhūyo bhūyaḥ prameyaviraholabdherviśeṣānupalabdheśca saṃdehastadavaskandatītyarthaḥ| tatkiṃ kvacidapyavadhāraṇaṃ nāstyeva? tathā sati toyamevedamityādiko laukikaḥ pratyayaḥ, tathā pūrvapakṣiṇaḥ kvacidapi viniścayo nāstyevetyādikaścābhimāno viruddhyetetyata āha--api tviti| yadi kvacit prameyatattvāvadhāraṇaṃ paramārthaḥ, tadā pramāṇatattvāvadhāraṇadvāreṇaiva| pramārāntareṇa tu bhavanna pāramārthikamityarthaḥ| bodhakatvaṃ bodhajanakatvaṃ bodhajananāvacchinnā satteti yāvat| avyabhicāritvamaviparītānubhavajanakatvamaviparītānubhavajananāvacchinnā satteti yāvat| evaṃ copadhidvayāvacchinnāyāḥ sattāyā upādhibhedād bhinnāyā ivaikasminnarthe samavāyaḥ kṛtakatvānityatvayoriva na viruddhaḥ| tenāvyabhicāritvena jñāyamāneneti śeṣaḥ| pramāṇyāvadhāraṇaṃ tarhi kkopayujyata ityata āha--tadeva hīti||