Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 13.3.1

Nyāyabhāṣya (complete text) 13.3.1

Language
Sanskrit

13.3.1

nyā. pa. pra. 1 patyuḥ saṃyamināṃ praṇamya caraṇau tatpādakoṭīrayoḥ saṃbandhena samidhyamānavibhavān dhanyāṃstathānyān gurūn| śuddhaṃ saṃśritabādarāyaṇatanornārāyaṇasyoktibhaḥ śrīmān veṅkaṭanāyakaḥ sthitipadaṃ nirmāti nīteḥ śubham || vidyāsthāneṣu dharmyeṣu gaṇyate nyāyavistaraḥ| sa ca viplāvitastaistaistato'tra pariśodhyate || nyā. pa. pra. 2 || gautamasūtrabahiṣkārapakṣaḥ || yadyapi kathaṃcidākṣapādaṃ satpakṣe nikṣeptu śakyam; na ca kaṇabhakṣapakṣanikṣepavat kleśaḥ; nāpi tatkartā gautamastāmaseṣu paripaṭhyate; nāpi ca vipralambhakatvakhyātiḥ; tathāpi brahmasūtrakārādibahiṣkṛtatvānnātīva vayamādriyāmahe| na khalvārṣatvādibhistadādaraḥ, atiprasaṅgāt| prājñānāṃ prathamenaiva guruṇā hi svayaṃ purā| lokāyatamataṃ proktaṃ lokaviplavakāraṇam || athavā pitāmaha evātra pramāṇam, ya indravirocanāyoścārvākamatamupadiṣṭavān| tathā gautamo'pi saṃbhāvyate| athāpi "kāṇādaśākyapāṣaṇḍaistrayīdharmo vilopitaḥ| tridaṇḍadhāriṇā pūrvaṃ viṣṇunā rakṣitā trayī ||" iti smṛteḥ, "bahavaḥ puruṣā rājan sāṃkhyayogavicāriṇaḥ| naita icchanti puruṣamekaṃ kurukulodbhava || samāsena tu tadvyāsaḥ puruṣaikātmyamuktavān|" iti mahābhāratokteśca yuktaṃ tattadbahiṣkāraḥ| iha tu na tatheti cenna, tulyanyāyatayā vacanasyopalakṣaṇārthatvāt| na khalu tadvā tādṛgveti kaścidviśeṣaḥ| yadyapi kāśakuśāvalambanyāyena pakṣāntarādādhikyamasya pakṣasya, athāpi na tadvedāntasaṃnidhau; na khalumaśakādbaliṣṭho'pi mātaṅgaḥ kaṇṭhīravamuparuṇaddhi || "yadakṣapādaḥ pravaro munīnāṃ śamāya śāstraṃ jagato jagāda|

Linked texts (1)