Commentary on the Nyāyasūtra 13.3.2
Nyāyabhāṣya (complete text) 13.3.2
- Language
- Sanskrit
13.3.2
kutārkikājñānanivṛttihetuḥ kāriṣyate tasya mayā nibandhaḥ ||" iti vākyamakṣapādapakṣapātenoktamityanāstheyam || uktaṃ ca pūrvācāryaiḥ--- "kāṇādamākṣapādaṃ vā kāpilaṃ tantrameva vā| tantrāṇyetāni sarvāṇi na tantrāṇyātmanirṇarya ||" iti || ata eva hi "etena śiṣṭāparigrahā api vyākhyātāḥ" iti sūtre bhāṣitam---"etena---vedāparigṛhītasāṃkhyapakṣakṣapaṇena, śiṣṭāśca vedāparigṛhītāḥ kaṇabhakṣākṣapādakṣapaṇakabhipakṣāḥ kṣapitā veditavyāḥ" iti| na ca sūtranibaddhaṃ sarvaṃ vidyāsthānamiti niyamo dṛṣṭaḥ; na caika evaikasya vidyāsthānasya sūtrakṛdityapi vā ṛṣirityeva vā rājājñā, anyairapi ca tatkaraṇadarśanāt || pramāṇaśabdasya bhāve karaṇe ca vyutpattiḥ| 1 evaṃ ca pramaiva pramāṇamityeke| 2 pramākaraṇamevetyapare| 3 tayoranyataradityanye| 4 yathāvasthitavyavahārānuguṇaṃ jñānaṃ pramāṇam| 5 yadajñānāt saṃsāro yajjñānāt tannivṛttistat prameyaṃ mumukṣubhiḥ prakarṣeṇa meyatvāt| 6 taddvividhaṃ dravyādravyabhedāt| 7 sāmānyato vā pramāviṣayaḥ prameyam| 8 āgantukadharmāśrayo dravayam| 9 atathābhūtamadravyam| 10 dravyaṃ dvedhā jaḍamajaḍamiti | 11 jaḍaṃ ca dvedhā prakṛtiḥ kāla iti| 12 ajaḍaṃ ca tathā pratyak parāgiti| 13 pratyagapi dvividhaṃ jīva īśvara iti| 14 parāgapi tathā dharmabhūtajñānaṃ nityavibhūtiśceti| 15 athavā dravyaṃ dvividhamātmānātmabhedāt| 16 tredhā vā bhoktṛbhogyaniyantṛśrutyanusārāt| 17 ṣoḍhā vā triguṇakālajīveśvaraśuddhasattvamatibhedāt| 18 asvayaṃprakāṃśaṃ jaḍam| 19 svayaṃprakāśamajaḍam| 20 miśrasattvāśrayaḥ prakṛtiḥ| 21 kālaḥ kṣaṇalavādivyavahārahetuḥ|
Linked texts (1)
- Nyāyapariśuddhi — Vedāntadeśika, Sanskrit