Commentary on the Nyāyasūtra 21.3.p3
Nyāyabhāṣya (complete text) 21.3.p3
- Language
- Sanskrit
21.3.p3
pratyakṣādipramāṇaviśeṣalakṣaṇānām arthākṣiptasāmānyalakṣaṇavibhāgoddeśahetutvena tadanantarābhidhānamityāha--atha vibhaktānāmiti| tatra teṣu madhye prāthamyāt pratyakṣalakṣaṇam indriyārthasannikarṣotpannam ityādi sūtram| asya tātparyamāha--sūtrārthaḥ sūtraprayojanam| samānāsamānajātīyaviśeṣakatvam| samānajātīyamanumānādi, asamānajātīyaṃ pratyakṣābhāsaprameyādi| tebhyo viśeṣakatvaṃ viśeṣaḥ| tadasya sūtrasya prayojanam| yaḥ khalu kutaścid vyāmohāt samānāsamānajātīyavyāvṛttaṃ tadrūpaṃ na śakroti grahītum, so'nena lakṣaṇena bodhyate| evaṃlakṣaṇakaṃ pratyakṣamiti| tasmāt sāmānnayataḥ siddhaviviktapratyakṣamātrānuvādena lakṣaṇavidhānaparamidaṃ sūtram| itastvavagatalakṣaṇaḥ tenaiva vivicya pratyakṣatattvaṃ gṛhṇātīti samānāsamānajātīyavyavacchedaḥ sūtrārtha ukta iti| atra ca yaha ityadhyāhṛtya yattadonityābhisaṃbandhāt tat pratyakṣamiti pramāṇavāci pratyakṣapadra yojanīyam| evaṃ ca jñānapramāṇyapakṣe'pi yat tadviśeṣyajñānaṃ pratyakṣaphalaṃ liṅgaparāmarśo vā tadapīndriyārthasannikarṣotvannatvādyupetatvena bhavati pramāṇaviśeṣaṇamiti nāvyāpakatvaṃ lakṣaṇasyeti||