Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.1
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.1
- Language
- Sanskrit
28.p3.1
nyā. sū. || 4 || 2 || 1 || tadevaṃ saṃśayapramāṇaprameyāṇi parīkṣitāni| prayojanādayo 'pi yatra saṃśayastatraivamuttarottaraprasaṅga itayatideśena parīkṣitā iti ṣoḍaśāpi pramāṇādayaḥ parīkṣitāḥ| teṣāṃ tattvajñānaṃ niḥśreyasādhigamaheturityuktam| tatrāpi prameyatattvajñānaṃ sākṣānniḥśreyasaheturitareṣāṃ tu tattvajñānāṅgatayetyuktam1 idamihedānīṃ parīkṣyate kiṃpratyekamātmādīnāṃ prameyāṇāṃ tattvajñānaṃ niḥśreyasādhigamaheturutāho kasya cideṣāmekadeśasyeti| tāmimāṃ parīkṣāmavatārayati bhāṣyakāraḥ| kiṃ nu khavalu bhoḥ yāvanto viṣayāḥ prameyāṇi tāvatsu pratyekamiti|pratiprāṇabhṛdbhedaṃ yāvanta ātmānaḥ yāvanti cendriyāṇipa cetyarthaḥ| pārśvasthaḥ pūrvapakṣiṇaṃ pṛcchati kaścātra viśeṣaḥ| pūrvapakṣiṇa uttaraṃ na tāvadekaikatreti| samudāyaikadeśābhyāmanupapatteḥ| pramāṇāditattvajñānānniḥśreyasādhigama ityayuktamiti pūrvaḥ pakṣaḥ| siddhāntamāha| mithyājñānaṃ vai khalu moha iti| vaiśabdaḥ khalu pūrvaṣakṣākṣamāyāṃ khaluśabdo hetyarthe| ayuktaḥ pūrvapakṣo yasmānmithyājñānaṃ moha iti| na tattvajñānamajñānanivṛttimātreṇa niḥ śreyasopayogi api tu saṃsāranidānocchedadvāreṇa dṛṣṭenaiva, na ca tattvājñānaṃ saṃsāraheturapi tu mithyājñānam| taducchindadvirodhitayā tattvajñānamapavargaheturiti| bhavatvetattathā 'pi pūrvapakṣasya kimāyātamityata āha| tacca mithyājñānaṃ yatra viṣaye pravartamānamiti|