Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.2
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.2
- Language
- Sanskrit
28.p3.2
svasambandhino hyātmādayo viparyayeṇa paricchinnāḥ saṃsārahetava iti tadviṣayameva mithyājñānamapaneyaṃ nātmādyantaraviṣayaṃ jñānaṃ tena tatra mithyājñānaṃ mā nivartiṣṭa nivartatāṃ vā, svātmādidṛṣṭāntena, na tu tasya saṃsāranivṛttiṃ pratyupayogaḥ| yasya tūpayogastatra tattvajñānaṃ duṣkaramiti| pṛcchati| kiṃ punastanmithyājñānam ? santi khalu vādināṃ nānāvipratapittayaḥ| ke cidāhuḥ| vidhūtavividhanāmarūpaprapañcopaplavaviśuddhavidānandaghanādvaitabrahmasākṣātkārastattvajñānamiti| anye tu sattvapuruṣānyatākhyātim| dharmamudgalanairātmyajñānamityapare| śarīrendriyādyanitvavyatiriktanityātmadarśanamiti vṛddhāḥ| tadevaṃ vipratipatteḥ praśnaḥ| uttaram| anātmanyātmagraho 'hamastīti moho 'haṅkāraḥ| na tāvadadvaitānandaghanātmajñānaṃ tattvajñānam| bhedasya pratyakṣasiddhasyāsati bādhake 'pahnotumaśakyatvāt| na ca prakāśānandāvātmadharmātiriktāvātmasvabhāvau bhavitumarhataḥ| satyaṃ vijñānamānandaṃ brahmeti śrutirānandacaitanyaśaktyabhiprāpayā bheda eva ca tadvattayā kathaṃ cit sāmānādhikaraṇyamupapadyate| abhede tvānandavijñānayostatpadayoḥ paryāyatayā saha prayogānupapattiḥ| na ca prakṛṣṭaprakāśaḥ savitetyatra prakṛṣṭaprakāśayorabhedo'prakāśasyāpi prakarṣasambhavāt| aprakṛṣṭasyāpi khadyotādeḥ prakāśasambhavāt| tasmādyatkiṃ cidetat| sattvapuruṣānyatākhyātistu sattvasyaiva prakṛterasambhavādayuktā satkāryavādamūlatvātpradhānasadbhāvasya tannirākaraṇenaiva nirākaraṇam| dharmapudgalanairātmye tu kṣaṇabhaṅgabhaṅge nityātmasadbhāvakathanena nirākṛte|