Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.13
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.13
- Language
- Sanskrit
28.p3.13
mūrtirnāmāvyāpino dravyasya ṣaḍvidhaṃ parimāṇamiti| paramahvasvatvaparamāṇutve paramasūkṣma eva dravye vyavatiṣṭhete vyāpi tu gṛhītvā paramamahattvaparamadīrghatvābhyāmaṣṭavidhaṃ parimāṇaṃ bhavati| paramamahattvaparamadīrghatvaṃ ca sarvagatavyāpinī iti na mūrtiḥ| asarvagatadravyaparimāṇaṃ mūrttiriti pāramarṣaṃvacanāt| saṃsthānaṃ nāma pracayākhyaḥ saṃyogo ghaṭādivṛttirghaṭatvādijātivyaktiheturiti| saṃyogaḥ saṃyogamātraṃ na tvaprāptipūrvikā prāptiriti| tasmādapaunaruktyam| tadetacchūnyatāmatamapākaroti| yattāvanmūrtimattvāditi| śūnyatāvādī pralayāntatvābhimānenāha| atha tāvaditi| siddhāntyāha anto niravayava iti| pralayāntatvamadhastānnikākṛtamiti bhāvaḥ| nanvadhastānnirākaraṇānmā bhūtpralayānto vibhāgo vibhāgāntastu bhaviṣyati kiṃ paramāṇvantatāgraheṇetyāśaṅkate| athānto vibhāgaḥ| nirākaroti| sa na yukta iti| nāsati guṇini guṇo 'stītyarthaḥ| etāvantaśca kalpāḥ sambhavinaḥ| tatra prathamakalpe anaikāntikatvavyāghātau dvitīye vibhāgasyānādhāratvaprasaṅgaḥ tṛtīye truṭerameyatvaprasaṅga ityāha| etāvaccaitat (kalpajātaṃ) syāditi| paramāṇvantatāṃ vibhāgasya bruvanniravayavaṃ mūrttimantaṃ paramāṇuṃ pratipadyasaiti| anantatve tu truṭerameyatvaprasaṅgo vyāghātaḥ| pralayāntatve ca vibhāgasyānādhārattvaprasaṅgo vyāghātaḥ| sāvayavaśabdasyārthaḥ samānajātīyāvayavaṃ na kevalaṃ tadāravdhamapi tu tadāśratim| tantvādyārabdhaṃ paṭādi dravyaṃ tantvādyāśritaṃ ca| nanvevamapi kutaḥ sāvayavatvamityata āha|