Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.18
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.18
- Language
- Sanskrit
28.p3.18
apṛthaggrahaṇāditi bruvāṇaḥ praṣṭavyo jāyate| kiṃ vilakṣaṇavyavahārābhāvaḥ uta bhedābhāvaḥ uta tantuvyatirekeṇa deśāntare 'nupalambha iti| na tāvadādyaḥ tantavo hi bhinnābhabuddhivedyāḥ paṭastu abhinnābhabuddhivedya iti| nāpi dvitīyaḥ| tantūnāmaṃśudeśatvāt paṭasya tantudeśatvāt| tasmāttantubhyo'nyatrādarśanamapṛthaggrahaṇaṃ tacca bhede 'pi tadāśritatvenopapadyamānaṃ nābhedaṃ gamayitumarhatītyarthaḥ| bhāṣyaṃ buddhyā vivecanāttu bhāvānāṃ pṛthaggrahaṇamatīndriyeṣvaṇuṣu| yatra khalvavayavāvayavināvaindriyakau tatra pṛthaggrahaṇamavivecakānāmasphuṭataramatīndriyebhyo 'ṇubhya ānumānikebhyaḥ pratyakṣadṛśyānāṃ tadāśritānāmavayavināṃ pṛthaggrhaṇamityatisphuṭamityarthaḥ || 29 || nyā. sū. || 4 || 2 || 30 || saṃpratyaindriyake 'pyavayave 'vayavino vivicyamānasya yāthātmyena pṛthaggrahaṇamāha| pramāṇataścārthapratipatteriti| yadasti--paṭādikamavayavi dravyaṃ yathā ca svāvayavasamavetatvena guṇādhāratayā ca, yannāsti--śaśaviṣāṇādi, yathā ca--kāryakāraṇabhāvena, tatsarvaṃ pramāṇata upalabdhyā sidhyati| sugamaṃ bhāṣyam || 30 || nyā. sū. || 4 || 2 || 31 || yaduktaṃ pramāṇopapattyanupapattibhyāṃ na sarvabhāvānupapattiriti| tatra pratyavatiṣṭhate vijñānavādī| svapnaviṣayābhimānavadayaṃ pramāṇaprameyābhimānaḥ (sū. 31)|| na khalu vāstavaḥ pramāṇaprameyabhāvaḥ kiṃ tvanādivāsanānibandhanakalpanādhīnaḥ|