Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.19

Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.19

Language
Sanskrit

28.p3.19

yathā hi na svapne santi viṣayā atha ca pratibhānti kalpanāmatreṇa tathā ca sāṃvṛtenāparamārthasatā pramāṇaprameyabhāvena bāhyārthaśūnyatā sidhyati paramārthasatī pratyayānāṃ dṛṣṭā mithyāpratyayānāmapi tattvapratipattihetutetyāveditaṃ purastādityarthaḥ| tavdyācaṣṭe vārttikakāraḥ| yathā na svapne viṣayāḥ santīti || 31 || nyā. sū. || 4 || 2 || 32 || (|| 52 ||) nanu svapnapratyayānāmastvevaṃdharmakatvaṃ ye punarabhī jāgratyatprayāḥ stambha iti vā kumbha iti vā kimāyātaṃ teṣāmatyantavailakṣaṇyādityata āha| māyāgandharveti| jāgratpratyayā apyevaṃvidhāḥ sahasraśo dṛśyante na caite stambhakumbhādipratyayāstato vilakṣaṇā ityarthaḥ || 32 || tadetaddūṣayati| hetvabhāvādasiddhiḥ (sū. 33) || tavdyācaṣṭe bhāṣyakāraḥ| svapnānte viṣayābhimānavaditi| antaśabdo 'vayavavacano 'pyāśritatvamātreṇāvasthāyāṃ prayuktaḥ| tena svapnāvasthāyā mityarthaḥ| etaduktaṃ bhavati svapnajñānasyāyāthārthyamicchatā vādhakapantareṇa tadanupapatterjāgratpratyayo 'sya bādhako vaktavyaḥ na cāsāvasamīcīnastadbādhitumutsahataiti samīcīnatvaṃ jāgratpratyayasyābhyupagantavyam| tathā ca jāgaritānte viṣayopalabdhivadityanupapannam| vārttikaṃ khyātiriti cet| pratyayatvameva svapnodāharaṇasahitaṃ pramāṇaprameyābhimānabhithyātve heturityarthaḥ| viparyaye ca sāmarthyābhāvāditi| pūrvaṃ pratibuddheneti viśeṣaṇaṃ vivakṣitvoktam| adhunā tvanupalabdheriti vivakṣitvocyataityayau naruktyam| atra vijñānavādī svapakṣe pramāṇamāha| na cittavyatirekiṇo viṣayāḥ grāhyatvād vedanāvaditi| idamatrākūtam|