Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.19
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.19
- Language
- Sanskrit
28.p3.19
yathā hi na svapne santi viṣayā atha ca pratibhānti kalpanāmatreṇa tathā ca sāṃvṛtenāparamārthasatā pramāṇaprameyabhāvena bāhyārthaśūnyatā sidhyati paramārthasatī pratyayānāṃ dṛṣṭā mithyāpratyayānāmapi tattvapratipattihetutetyāveditaṃ purastādityarthaḥ| tavdyācaṣṭe vārttikakāraḥ| yathā na svapne viṣayāḥ santīti || 31 || nyā. sū. || 4 || 2 || 32 || (|| 52 ||) nanu svapnapratyayānāmastvevaṃdharmakatvaṃ ye punarabhī jāgratyatprayāḥ stambha iti vā kumbha iti vā kimāyātaṃ teṣāmatyantavailakṣaṇyādityata āha| māyāgandharveti| jāgratpratyayā apyevaṃvidhāḥ sahasraśo dṛśyante na caite stambhakumbhādipratyayāstato vilakṣaṇā ityarthaḥ || 32 || tadetaddūṣayati| hetvabhāvādasiddhiḥ (sū. 33) || tavdyācaṣṭe bhāṣyakāraḥ| svapnānte viṣayābhimānavaditi| antaśabdo 'vayavavacano 'pyāśritatvamātreṇāvasthāyāṃ prayuktaḥ| tena svapnāvasthāyā mityarthaḥ| etaduktaṃ bhavati svapnajñānasyāyāthārthyamicchatā vādhakapantareṇa tadanupapatterjāgratpratyayo 'sya bādhako vaktavyaḥ na cāsāvasamīcīnastadbādhitumutsahataiti samīcīnatvaṃ jāgratpratyayasyābhyupagantavyam| tathā ca jāgaritānte viṣayopalabdhivadityanupapannam| vārttikaṃ khyātiriti cet| pratyayatvameva svapnodāharaṇasahitaṃ pramāṇaprameyābhimānabhithyātve heturityarthaḥ| viparyaye ca sāmarthyābhāvāditi| pūrvaṃ pratibuddheneti viśeṣaṇaṃ vivakṣitvoktam| adhunā tvanupalabdheriti vivakṣitvocyataityayau naruktyam| atra vijñānavādī svapakṣe pramāṇamāha| na cittavyatirekiṇo viṣayāḥ grāhyatvād vedanāvaditi| idamatrākūtam|