Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.27

Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.27

Language
Sanskrit

28.p3.27

svapnajñānamapi pāraṃparyeṇa bāhyanibandhanamityarthaḥ| avāhyanimittakatvaṃ svapnapratyayasyābhyupetyāha| atha svapnapakṣe'pīti| vargaḥ pakṣaḥ| na caikaṃ vijñānaṃ cintanīyamaparaṃ cintakamiti vācyam| vyatiriktālambanatvānabhyupagamāditi bhāvaḥ| abhyupetya tvabāhyanimittatvaṃ svapnapratyayānāmetaduktam| bāhyanimittatvameva tu pāramārthikaṃ ityāha| ye caite svapna pratyayā iti| samāpīti| apiśabdaḥ saṃbhāvanāyāṃ mama pakṣe saṃbhāvyataetat yatsarvaeva pratyayā mithyā bhavantītyarthaḥ| sugamamitarat| mithyā nidrā| viṣayamantareṇa vijñānasphuṭatā cāvaktavyeti| sāmānyaviśeṣatadvatāṃ grahaṇaṃ sphuṭatā sāmānyamātragrahaṇamasphuṭatā taccaitadasativiṣaye duṣkaraṃ tadākārotpatteraśakyatvādityarthaḥ| śaṅkate asatyarthe vijñānaśredo dṛṣṭa iti cet| (523|12) svapnamāyāgandharvanagaramṛgatṛṣṇādivijñāneṣvanuvartamāneṣu viṣayenrdiyamanodoṣananimittatvamastu, ye punaramī pratīnāṃ sarveṣāmanuvṛttimantaḥ pūyapūrṇanadīpratyayā na te bāhyaviṣayā doṣavattvādbhavitumarhanti| doṣanimittatvādbahunāmanuvṛtterabhāvāt| aduṣṭendriyārthasannikarṣakatve tu jalarucirākāravirodhāt| tasmādanādivāsanāvaicitryalabdhajanmatayā 'rthanirapekṣā eva vicitrākārā buddhaya udayante vyayante ceti sāṃpratamiti śaṅkārthaḥ| na tatra nadyastīti svamatadārḍhyenoktam| na vyāghātāditi| ayamabhisaṃdhiḥ| janarudhirayo rasavīryavipākādibhedāttoyarasavīryaparipākādidarśanānnadyāstoyapūrṇatve niścite pūyapūrṇatvaniścayaḥ pretānāṃ mithyeti niścaye tadanuvṛtterdoṣānuvṛttiḥ kalpanīyā doṣaśca prettaśarīranivarttakaṃ karmaiva|