Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.26
Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.26
- Language
- Sanskrit
28.p3.26
kiṃ punaridamarthānāṃ saṃvitprakāśādhīnatvaprakāśatvaṃ nāma na hi saṃvitprakāśenārthe prakāśāntaraṃ janyate| api ca liṅgaprakāśādhīnaprakāśo hi liṅgiprakāśaḥ na ca liṅge prakāśamāne prakāśate kiṃ tu liṅgaprakāśe vinaṣṭe| yadyucyeta na jñānādatirikto 'rthaprakāśo jñānaprakāśaśca kiṃ tu jñānameva svasaṃvedanamarthasya svātmanaśceti| evaṃ tarhi kimāyātaṃ na hyātmaivātmāyattaḥ| na ca jñānamevātmanaḥ parasya ca prakāśa iti siddham| anyo hi jñānaprakāśo mānasa aindriyakaścārthaprakāśaḥ| na ca pramāṇajñānaprakāśādhīno 'rthaprakāśaḥ kiṃ tu pramāṇajñānasattādhīnaḥ phalādhīnaṃ tu na kiṃ cidityaviditam| tatsiddhametadvivādādhyāsitaṃ vijñānaṃ svaprakāśādbhinnaṃ prakāśamānatvāt| sattvāntaraprakāśasya sattvāntaraprakāśavat| tadanenābhisaṃdhinoktaṃ na ca karma ca kriyā caikaṃ bhavatīti| etena sahopalambhaniyamādabhedo nīlataddhiyoriti parāstaṃ veditavyam| arthajñānopalambhayorekopalambhataiva nāsti kutaḥ punarasya niyama iti| atha yathāśrutaḥ sahopalambho heturityucyate tato viruddhaḥ abhede sahārthāsaṃbhavāt| kṛtaprapañcaścāyamartho nyāyakāṇikāyāmiha tu vistarabhayānna prapañcita ityuparamyate| so'pi dṛṣṭaṃ vijñānabhedamanuvayoktavya iti| na saṃtānamātranibandhano vijñānabhedo bhavitumarhati nīlapītādirūpaḥ nāpi saṃtānāntarādhipatyasannidhānanibandhano vijñānānāmadeśātmakānāṃ svarūpeṇa deśaviprakarṣāyogāt| nāpi kālaviprakarṣo 'pūrvasattvaprādurbhāvābhāvāditi bhāvaḥ| śaṅkate svapnavadvijñānaśredamiti| bāhyābhāve 'pyādhyātmiko vijñānabhedaheturastīti bhāvaḥ| nirākaroti so 'pīti|