Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.4

Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.4

Language
Sanskrit

28.p3.4

mithyājñānaṃ saṃkalpastena viṣayīkṛtā ityarthaḥ| kāmāḥ kāmyāḥ || 2 || nyā. sū. || 4 || 2 || 3 || anye khalu avayavisaṃjñāṃ nivartayanto'vayavinameva pratyācakṣate tān pratyācakṣāṇa āha| ataḥ paraṃ kāciditi (502|2) sūtram--- tannimittaṃ tvavayavyabhimānaḥ (sū. 3)|| nimittaṃ dantatvādi tadviśiṣṭā viṣayāḥ saṃjñāḥ priyāyāḥ kāmuko dantoṣṭhanāsikādīnavayavānanubhāvayan tasyāṃ sakto bhavati| vyañjanānyavayavino 'vayavāstaiḥ sahopalambhātteṣāmanuvyañjanaṃ tatsādṛśyaṃ tena tadāropaḥ| tathā ca straiṇānāṃ vyavahāraḥ| dravatkanakanirmaladyutiranaṅgalīlaikabha- rmahebhakaṭavibhramastanabharālasāṅgī yadi| priyā na parirabhyate tulitasiddhaṃsaṃjīvinī sahemahi kuto 'nyathā viṣamabāṇabāṇavyathām| madanasaritamenāṃ gāhamāno jano 'yaṃ jaghanapulinanābhīmaṇḍalāvartaramyām| mukhanalinasanāthāmullasadbhrulatormiṃ ciravirahahutāśāyāsamujjhāṃ cakāra| vivekinastvaśubhasaṃjñāṃ bhāvayantaḥ prāhuḥ| majjāmasthnāmatha plīhnāṃ yakṛtāṃ śakṛtāmapi| pūrṇāḥ snāyuśirāsyūtāḥ striyaścarmaprasevikāḥ| ṛṣayo 'pyūcuḥ| sthānādbījādupaṣṭambhānniṣpandānnidhanādapi| kāyamādheyaśaucatvātpaṇḍitā hyaśuciṃ viduḥ| aśubhasaṃjñābhāvanāprayojanamāha| tāmasyabhāvayata iti| tatkimidānīmavayavānuvyañjanasaṃjñayorviṣayo nāstyaśubhasaṃjñāviṣaya eva paramastītyata āha| satyeva ca dvividhaviṣaya iti| dvividha evāsau kāminīlakṣaṇo viṣayastathā 'pi rāgādiprahāṇārthamavayavādisaṃjñāgocaratvaṃ parityajyāśubhasaṃjñāgocaratvamasyopādīyate vairāgyotpādanāyetyarthaḥ| atraiva dṛṣṭāntamāha| yathā viṣasaṃpṛkta iti|