Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 28.p3.3

Nyāyabhāṣya (complete text) 28.p3.3

Language
Sanskrit

28.p3.3

tasmātsuṣṭhūktamanātmanyātmagraho 'hamasmīti moho 'haṃkāra iti| ataeva sarvasyaivamātmāśīḥ kṛmerapi mā na bhūvaṃ bhūyāsamiti| so 'yamīdṛśo'bhiniveśaḥ śarīrādīnāmātmatvenādhyavasyato bhavati nātmatattvaviduṣaḥ sa khalvahinirlvayanīmivāhistato vyatiriktaṃ śarīrādi paśyanna tatra snihyati snehavirahānna tapyate nāpyanuśocatīti| atattvajñānavataḥ saṃsāraṃ darśayitvā tattvajñānavataḥ saṃsāranivṛttimāha| yastu duḥkhamiti| tadevamuktena prakāreṇa mohatattvajñānayoḥ saṃsārāpavargahetubhāvo yasmāttasmānmokṣamāṇaiḥ pretyabhāvaphaladuḥkhāni ca jñeyāni vyavasthāpayatītyādipūrvopasaṃhāraḥ| āsevamānasyābhya syato bhāvayata iti paryāyakathanaṃ bhāvanādārḍhyopadarśanārtham| arthagatiṃ pariśodhyātrārthe sūtraṃ paṭhati| doṣanimittānāṃ tattvajñānādahaṅkāranivṛttiḥ (sūḥ1)|| śāstrārthasaṃgraho 'nūdyate śāstratātparyasaṃgraho dvitīyasūveṇānūdyataityarthaḥ| kiṃ nu khalu bho iti bhāṣyaṃ tadanupapannaṃ yato na viṣayamātrajñānamapavargaheturapi tu prameyatattvajñānamityata āha vārtikakāraḥ| tatra viṣayāntarāṇāmiti| (500|8) yāvanto viṣayā iti na viṣayamātrābhiprāyamapi tu prameyābhiprāyamityarthaḥ| sugamamanyadvārtikam || 1 || nyā. sū. || 4 || 2 || 2 || śarīrādiṣvanātmasvātmabuddhirnivartanīyetyuktaṃ tatra prathamaṃ kasminnātmabuddhirnivartanīyetyapekṣāyāmāha| prasaṃkhyānānupūrvyā tu khalu| prasaṃkhyānaṃ samādhijaṃ tattvajñānaṃ tacca viṣaye sukaramiti tatraiva prāthamikasya prathamaṃ prayatno yuktaḥ| sūtram| doṣanimittaṃ rūpādayo viṣayāḥ saṃkalpakṛtāḥ (sū. 2)||