Commentary on the Nyāyasūtra 54
Text of the Tokyo Indology Student Team 54
- Language
- Sanskrit
54.2
aviśeṣābhihite 'rthe vaktur abhiprāyād arthāntarakalpanā vākchalam ||
54.3
navakambalo 'yaṃ māṇavaka iti prayogaḥ/ atra navaḥ kambalo 'syeti vaktur abhiprāyaḥ/ vigrahe tu viśeṣaḥ, na samāse/ tatrāyaṃ chalavādī vaktur abhiprāyād avivakṣitam anyam arthaṃ nava kambalā asyeti tāvad abhihitaṃ bhavateti kalpayati,
54.4
% nava kambalā asyeti] p.393
kalpayitvā cāsambhavena pratiṣedhati eko 'sya kambalaḥ kuto nava kambalā iti/
tad idaṃ sāmānyaśabde vāci chalaṃ vākchalam iti/
asya pratyavasthānam --- sāmānyaśabdasyānekārthatve 'nyatarābhidhānakalpanāyāṃ viśeṣavacanam/ navakambala ity anekārthābhidhānam, navaḥ kambalo 'syeti nava kambalā asyeti; etasmin prayukte yeyaṃ kalpanā nava kambalā asyety etadbhavatābhihitaṃ tac ca na sambhavatīti, etasyām anyatarābhidhānakalpanāyāṃ viśeṣo vaktavyaḥ/ yasmād viśeṣo 'rthaviśeṣeṣu vijñāyate 'yam artho 'nenābhihita iti/ sa ca viśeṣo nāsti/ tasmān mithyābhiyogamātram etad iti/
prasiddhaś ca loke śabdārthasambandho 'bhidhānābhidheyaniyamaniyogaḥ/ asyābhidhānasyāyam artho 'bhidheya iti samānaḥ sāmānyaśabdasya, viśeṣo viśiṣṭaśabdasya/ prayuktapūrvāś ceme śabdā arthe prayujyante nāprayuktapūrvāḥ/ prayogaś cārthasampratyayārthaḥ/ arthapratyayāc ca vyavahāra iti/
54.5
% iti/] p.394
tatraivam arthagatyarthe śabdaprayoge sāmarthyāt sāmānyaśabdasya prayoganiyamaḥ/ ajāṃ grāmaṃ naya sarpir āhāra brāhmaṇaṃ bhojayeti sāmānyaśabdāḥ santo 'rthāvayaveṣu prayujyante sāmārthyat, yatrārthakriyācodanā sambhavati tatra pravartante nārthasāmānye, kriyādeśanāsambhavāt/ evam ayaṃ sāmānyaśabdo navakambala iti yo 'rthaḥ sambhavati navaḥ kambalo 'syeti tatra pravartate, yas tu na sambhavait nava kambalā asyeti tatra na pravartate/ so 'yam anupapadyamānārthakalpanayā paravākyopālambho na kalpata iti//12//
Linked texts (6)
- Vedāntakaumudī — Vallabha Deva, Sanskrit
- Vedāntakaumudī — Rāmadvaya, Sanskrit
- Nyāyasāra — Bhāsarvajña, Sanskrit
- Prapañcahṛdaya — Madhusūdana Sarasvatī 1545, Sanskrit
- Tārkikarakṣā — Varadarāja, Sanskrit
- Lakṣaṇamālā — Udayana, Sanskrit