Pramāṇa · Search · About · API

Lakshanamala 2.1-2.37

Lakṣaṇamālā 2.1-2.37

Language
Sanskrit

2.1-2.37

vyabhicāradoṣasyābhidhānaṃ chalamiti | tat chalam trividham vākchalasāmānyacchalopacāracchalabhedena triprakāram kathamevaṃnirṇītamityākāṅkṣāyāmāha parisaṃkhyānāditi
'tat trividhaṃ vākchalaṃ sāmānyacchalamupacāracchalaṃ ceti' (a0 1 pā0 2 sū0) ityakṣapādasūtre niruktatriprakāreṇa parigaṇanādityarthaḥ | vāk chalaṃ lakṣayati tatra vākyāntarakalpanā yatra tadvākchalamiti, tatra trividhacchalamadhye, yatra yasmin samāsavākye
sambhavadvigrahadvayavati, vakturabhipretaṃ yadvigrahavākyaṃ tato'nyadanyacchalavādyabhimataṃ
vigrahāntaravākyaṃ tadvākyāntaraṃ tasya kalpanā tatkalpanānantaraṃ kalpitavākyārthāsambhavaprayuktatatpratiṣedhena yaddūṣaṇaṃ tattvākchalam, yathā navakambalo'yaṃ māṇavaka
iti prayoge navaḥ kambalo yasyetivakturabhipretaṃ vigrahavākyaṃ navakambalāḥ yasyetivigrahāntaravākyaṃ tadartha prādhānyamūrīkṛtya chalavādī pratiṣedhati eko'yaṃ kambalaḥ kuto
navakambalā iti navakambalo'yaṃ māṇavaka ityasyābhidhānam | atra 'aviśeṣābhihite'rthevakturabhiprāyādarthāntarakalpanā vāk chalam' (a0 1 ā0 2 su0 12) iti gautamasūtrasyārtho vṛttikṛtā tvevamupavarṇitaḥ – yatra vākyārthadvaye saṃbhavati ekārthanirṇāyakaviśeṣābhāvādanabhipretavākyārthakalpanena dūṣaṇābhidhānaṃ tadvāk chalam, lakṣaṇantu śaktyā
ekārthaśābdabodhatātparyakaśabdasya śaktyā'rthāntaratātparyakatvakalpanayā dūṣaṇābhidhānam, yathā nepālādāgato'yaṃ navakambalavattvādityukte kuto'sya navasaṃkhyākāḥ
kambalā iti, gaurviṣāṇītyukte bāṇasya viṣāṇam, gajo viṣāṇītyukta kuto gajasya

Linked texts (1)