Pramāṇa · Search · About · API

Lakshanamala 2.1-2.10

Lakṣaṇamālā 2.1-2.10

Language
Sanskrit

2.1-2.10

sambandhena nīlaprakārakaghaṭaviśeṣyakānvayabodhalakṣaṇaṃ śābdabodhaṃ na janayati, kintu
svantanīlapadasamabhivyāhṛtasvantaghaṭapadameva nīlo ghaṭa ityevaṃ rūpaṃ niruktaśābdabodhajanakamiti, sākāṃkṣapadasamudāyo vākyam, tajjanyā yā pramā tasyāḥ sādhakatamaḥ
prācāṃ mate jñāyamānaṃ padaṃ navyamate padajñānaṃ śabdapramāṇamityarthaḥ
- atra padapadārthayoḥ sambandho vṛttiḥ| saca śaktilakṣaṇābhedena dvividhaḥ, vyañjanāsthale'numānameva bhavati iti| na vyaṃjanāvṛttirakṣapādānumatā, śaktiśca ayamasmāt
padādboddhavya iti, idaṃ padamamumarthaṃ bodhayatviti saṅketa īśvarecchārūpaḥ
śaktam padam, taccaturvidham, rūḍhaṃ yaugikaṃ yogarūḍhaṃ yaugikarūḍhamiti bhedāt, tatra
samudāyaśaktiḥ rūḍhiḥ, tayārthabodhakaṃ rūḍhaṃ ghaṭakalasādipadam| avayavaśaktiryogaḥ,
tayā'rthabodhakaṃ yaugikam, yathā pācakapāṭhakādipadam| yatra samudāyaśaktipratipādye'rthe'vayavaśaktyarthasyāpi bhānaṃ tadyogarūḍham, yathā paṅkajapadam, tasya samudāyaśaktipratipādye padmarūpārthe'vayavaśaktipratipādyasya paṅkajanikarturapyanvayaḥ paṅkajanikartṛ padmeti
tata upasthitiḥ| yasya samudāyaśaktiranyasminnarthe tadanyasmiṃścāvayavaśaktiḥ, kadācit
samudāyaśaktyupasthāpitārthasya bhānaṃ kadācidavayavaśaktyupasthāpitārthasyetyevaṃ pṛthageva
bhānam, tadyaugikarūḍham, yathā udbhidādipadam| samudāyaśaktyodbhidapadenodbhinnāmakasya
yāgasya bodhaḥ, ūrddhvaṃ bhitvā jātasya vṛkṣagulmāderavayavaśaktyā tena padena bodhaḥ
śakyasambandho lakṣaṇā| yatrānvayānupapattistātparyānupapattirvā pratisandhīyate, tatra