Lakshanamala 2.1-2.31
Lakṣaṇamālā 2.1-2.31
- Language
- Sanskrit
2.1-2.31
uktadoṣasāmānyalakṣaṇalakṣitānāṃ doṣāṇāṃ pañcavidhatvāt tadvanto duṣṭahetavo'pi
hetvābhāsasaṃśabditāḥ pañca gaṇyante tallakṣaṇāni krameṇopadarśayatiḥ“tatra anaikāntikaḥ savyabhicāra iti sugamaṃ sūtramiti (a0 1 ā0 2 sū0 4)
tatra pañcasu hetvābhāseṣu madhye, anaikāntikaḥ ekasya sādhyasya tadabhāvasya vā
yo'ntaḥ sahacāro vyāptigrāhakaḥ, sa ekāntaḥ tadvān aikāntikaḥ ekamātravyāptigrāhakasahacāravān ekāntika iti yāvat, tadanyo'naikāntika ityarthaḥ | sa savyabhicāra
iti | sādhyatāvacchedakāvacchinnasādhyanirūpitānvayavyatiniṣṭhaprakāratānirūpisavyabhicāraṃ vibhajateḥ"sa ca dvividhaḥ sādhāraṇo'sādhāraṇaśceti"
bhāvavadvṛttirhetuḥ sādhāraṇānaikāntikaḥ, vipakṣavṛttirviruddho'pi tatrātivyāptivāraṇāya
sapakṣavṛttitvamapi lakṣaṇe niveśanīyam | dūṣakatāyāṃ sapakṣavṛttitvaṃ nopayuktaṃ kintu
vipakṣa vṛttitvamevetyabhisandhāya vipakṣavṛttirityetāvanmātraṃ kathitam, tena vipakṣavṛttitvamātreṇa viruddho'pi bhavatu sādhāraṇānaikāntikaḥ, kintu hetuniṣṭha vipakṣavṛttitvaṃ sādhāraṇānaikānto doṣaḥ hetuniṣṭhasādhyavyāpakībhūtābhāvapratiyogitvaṃ virodho doṣaḥ,
tatra sādhāraṇānaikāntasya vyāptijñānapratibandhakajñānaviṣayatvaṃ dūṣakatābojam,
virodhasyānumitipratibandhakajñānaviṣayatvaṃ dūṣakatābījamityevaṃ tayoḥsaṃkīrṇasvarūpasādhāraṇānaikāntikaviruddhayoḥ saṅkīrṇatve'pi na kṣatiḥ, upadheyasaṅkare'pyupādherasaṃkaryāditi, ayagolakaṃ dhūmavad bahe rityatra dhūmābhāvavadvṛttirvāddahniḥ sādhāraṇānaikānto