Pramāṇa · Search · About · API

The Bud of Nyāya 1.19

Nyāyakalikā 1.19

Language
Sanskrit

1.19

ghaṭaḥ prayatnanāntarīyako'nityo dṛṣṭaḥ, evaṃ pratidṛṣṭānta ākāśo
nityo'pi prayatnanāntarīyakau dṛṣṭāntaḥ | kūpakhananaprayatnānantaraṃ tadupalambhāditi | na cedamanaikāntodbhāvanaṃ bhaṅgyantareṇa
pratyavasthānāt | anutpattyā pratyavasthānamanutpattisamā jātirbhavati | yathā'nutpanne śabdākhye dharme kṛtakatvaṃ dharmaḥ kva vartate | na
cedaṃ hetvabhāvādasiddhiḥ anityatvasyeti | sādharmyavaidharmyasamā
jātiryā pūrvamudāhṛtā saiva saṃśayenopakriyamāṇā saṃśayasamā
jātirbhavati | kiṃ ghaṭasādharmyāt kṛtakatvādanityaḥ śabdaḥ,
uta tadvaidharmyāṃdākāśasādharmyādvā niravayavatvānnitya
iti | dvitīyapakṣotthāpanabuddhyā prayujyamānā saiva sādharmyasamā
vaidharmyasamā jātiḥ prakaraṇasamā bhavati | tatraiva anityaḥ śabdaḥ
kṛtakatvād ghaṭavaditi prayoge nityaḥ śabdaḥ śrāvaṇatvāt śabdatvavaditi udbhāvanaprakārabhedamātreṇa ca jātinānātvaṃ draṣṭavyam
traikālyānupapatyā pratyavasthā nāma ahetusamā jātirbhavati | hetuḥ
sādhanam , tatsādhyāt pūrvaṃ paścāt saha vā bhavet | yadi pūrvam ,
asiddhe sādhye tat kasya sādhanam | yadi paścāt sādhanaṃ tarhi
sādhye tasmin pūrvasiddhe kiṃ sādhanena | atha yugapat sādhyasādhane tarhi tayoḥ savyetaraviṣāṇayoriva sādhyasādhanabhāva eva na
bhavediti| arthāpattyā pratyavasthā nāma arthāpattisamā jātirbhavati
yadyanityasādharmyāt kṛtakatvādanityaḥ śabdaḥ arthādāpadyate nityasādharmyānnitya iti| asya cāsti nityena sādharmyamākāśādinā niravayavatvamiti udbhāvanaprakārabheda evāyam| aviśeṣādanena pratyavasthānamaviśeṣasamā jātirbhavati| yadi śabdaghaṭayoreko

Linked texts (1)