The Bud of Nyāya 1.18
Nyāyakalikā 1.18
- Language
- Sanskrit
1.18
khyāpanīyo varṇyaḥ sādhyadharmaḥ | tadviparyayādavarṇyaḥ siddho dṛṣṭāntadharmaḥ | tāvetau varṇyāvarṇyau sādhyadṛṣṭāntadharmau viparyasyan varṇyāvarṇyasame jātī prayuṅkte | yathāvidhaḥ śabdadharmaḥ kṛtakatvādina
tādṛg ghaṭadharmaḥ | yādṛk ca ghaṭadharmo na tādṛk śabdadharma iti
yadi śabdo nityatvena varṇyate sādhyate, ghaṭo'pi varṇyatāmiti varṇyasamā | ghaṭaścenna varṇyate śabdo'pi mā varṇīti
avarṇyasamā | dharmāntaravikalpena pratyavasthānaṃ vikalpasamā jātiḥ | yathā kṛtakaṃ kiñcin mṛdu dṛṣṭaṃ ugalarāṅkavaśayyādi ( ? )
kiñcit kaṭhinaṃ kuṭhārādi | evaṃ kṛtakaṃ kiñcidanityaṃ ghaṭādi,
kiñcinnityaṃ śabdādi iti | sādhyasāmyāpādanena pratyavasthānaṃ
sādhyasamā jātirbhavati | yadi yathā ghaṭastathā śabdaḥ prāptastarhi
yathā śabdastathā ghaṭa iti | śabdaśca sādhya iti ghaṭo'pi
sādhyo bhavati | tataśca sādhyaḥ sādhanasya dṛṣṭāntaḥ syāt
na cedevaṃ tathā'pi vailakṣaṇyāt sutarāmadṛṣṭānta iti | prāptyaprāptivikalpābhyāṃ pratyavasthānaṃ prāptyaprāptisame jātī bhavataḥ
yadetat kṛtakatvaṃ tvayā sādhanamupanyastaṃ tat kiṃ prāpya sādhyaṃ
sādhayati aprāpya vā | prāpya ced, dvayorvidyamānayoreva prāptirbhavati na sadasatoriti dvayośca sattvāt kiṃ kasya sādhanaṃ sādhyaṃ
vā | aprāpya tu sādhanatvamayuktamiti | prasaṅgāpādanena pratyavasthānaṃ prasaṅgasamā jātirbhavati | yadyanityatve kṛtakatvaṃ sādhanaṃ
kṛtakatvasyedānīṃ kiṃ sādhanam | tatsādhane'pi kiṃ sādhanamiti
pratidṛṣṭāntena pratyavasthānaṃ pratidṛṣṭāntasamā jātiḥ | anityaḥ
śabdaḥ prayatnanāntarīyakatvād ghaṭavadityukte jātivādyāha-yathā
Linked texts (3)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nyāyasāra — Bhāsarvajña, Sanskrit
- Ṣaḍdarśanasamuccaya — Haribhadra Sūri, Sanskrit