Pramāṇa · Search · About · API

Tarkikaraksha 2.27

Tārkikarakṣā 2.27

Language
Sanskrit

2.27

vat | avṛtterupalabdhirūpeṇāvartamānaghaṭādivadupalabdhirna syāditi tadviṣayo liṅgādirnopalabhyaḥ syāditi vyarthaḥ prayogaḥ | evamanupalabdhatvācchabdo nāstītyukte anupalabdheḥ svātmani tadrūpeṇa vṛttau viṣayavat
svasyāpyanupalabdhatvāt tadvadevābhāvaprāptāvanupalabdhyabhāvaścopalabdhireveti viparītāpattiḥ svātmani svarūpeṇāvṛttau tu saiva na syāditi tadviṣayaḥ śabdonupalabdho na syādityubhayathāpyasiddho hetuḥ taduktam tadanupalabdheranupalambhādabhāvasiddhau tadviparītopapatteranupalabdhisamaḥ | yadi tādrūpyeṇa vṛttāvapyanupalabdhā na bhavati śabdopyanupalabdho na syāt anupalabdhopi vā
naiva nāstītyucyeta | tarhyanupalabdhatvāditi hetustatrānaikāntikaḥ śabde nāstitāṃ na sādhayediti | evamanyatrāpi viṣayidharmeṣu darśayitavyam | anumānaviṣayāvalambanenāpi pravartate | yathā sandigdhe nyāyaḥ pravartate
sandehasya svātmani tādrūpeṇa vṛttau viṣayavat svayameva
sandigdhaḥ kathaṃ viṣayaṃ sandigdhaṃ kuryāt | avṛttau tu ghaṭādivat sandeho na syāditi nyāyaviṣayābhāvaḥ | tathā
śabdapratyabhijñānaṃ bhrāntamityukte bhramayogādbhrāntiḥ
bhramaḥ svasmiṃstādrūpyeṇa vṛttau svayameva bhrāntaḥ kathaṃ viṣayaṃ
bhrāntaṃ kuryāt | anyathā svavyāghātaḥ | iyaṃ saṃśayaparīkṣāyāṃ sūtrakārairudāhṛtā vipratipattau ca saṃpratipatteḥ,
avyavasthātmani vyavasthitatvāccāvyavasthāyā iti
tathā śabdaparīkṣāyāṃ anyadanyasmādananyadityanyatābhāvaḥ aniyame niyamānnāniyama iti | asyāṃ ca
viṣayidharmopalambhaḥ kāraṇam | āpātataḥ pratikūlatarka āropyaḥ atipīḍāyāmasiddhirnaikāntikaṃ vā
pratyuttaraṃ viṣayidharmaḥ svātmani tādrūpyeṇa vartata iti
pakṣaṃ kakṣīkurmaḥ | na ca svātmano viṣayīkaraṇaṃ kiṃ
tu tadātmakatvamiti na svarūpavyāghātaprasaktiḥ
tadidamanaṅgādhikyaṃ svātmano viṣayatvasyānaṅgasyaivāṅgīkārāt | taduktam anupalambhātmakatvādanupalabdheraheturiti | asyāpyupalakṣaṇatvādupalambhātmakatvādupasādharmyādervipakṣāṇāṃ sapakṣatvaprasañjanam
sādhanapratibandhyā yat sa hyanityasamodayaḥ

Linked texts (3)