Pramāṇa · Search · About · API

Verses on Sāṃkhya 1.11

Suvarṇasaptati 1.11

Language
Sanskrit

1.11

Ch: triguṇamaviveki .... .... .... | [evaṃ] pradhānaṃ vyaktañca sarūpam, pumān sārūpyavairūpyaviparīta: ||
sārūpyaṃ ṣaḍvidham | [tatra] prathamaṃ triguṇamiti | vyaktaṃ triguṇam | vyaktamiti yaduta mahānahaṅkāro yāvatpañcamahābhūtāni | etattayodaśavidhaṃ sarvaṃ ²sattvarajastamorūpatriguṇam | vyaktasya triguṇatvād avyaktaṃ triguṇamiti jñāyate | kāryasya kāraṇāvyatiriktatvāt | yathā kṛṣṇatantubhyaḥ kṛṣṇapaṭaḥ | kāryakāraṇayoḥ sarūpatvād vyaktaṃ triguṇaṃ jñāyate | vyaktasya ca pradhānakṛtatvāt pradhānaṃ triguṇam iti vyaktāvyaktayoḥ sārūpyamuktam | (2) avivekīti | vyaktaṃ guṇā iti vivektuṃ na pāryate | yathā gauraśvaśvānekātmakau | na tathā guṇā vyaktañca³ | pradhānaṃ triguṇamapyevaṃ samānamaviveki iti vyaktamavyaktañca sarūpam | (3) viṣaya iti | mahadādi vyaktaṃ puruṣasyopabhogyatvād viṣaya ityucyate | pradhānamapi tathā | puruṣasyopabhogyatvāt | (4) sāmānyamiti | mahadādi vyaktaṃ [1247, c. 3] sarvapuruṣāṇāṃ sādhāraṇopayogi | yathā⁴ ekasyā dāsyā bahavaḥ prabhavaḥ santi | [sarveṣāṃ] sādhāraṇyena niyojyatvāt | tathā pradhānamapi sarva-
puruṣāṇāṃ sādhāraṇopayogi | tasmāduktaṃ sarūpamiti | (5) acetanamiti | mahadādi vyaktaṃ sukhaduḥkhamohabhedānna vijānāti | jñānasya puruṣamātralabdhatvāt | puruṣavyatiriktā dharmā acetanāḥ | tathā pradhānamapi | vyaktamavyaktañca samamacetanam | tayorbhāvaḥ sarūpaḥ | (16) prasavadharmi [evaṃ] pradhānaṃ vyaktañca sarūpamiti | mahānahaṅkāraṃ prasūte | ahaṅkāraḥ pañcatanmātrāṇi prasūte | yāvatpañcamahābhūtāni | pradhānaṃ mahāntaṃ prasūte iti vyaktāvyaktayoḥ sārūpyam | pumān sārūpyavaiScalarūpyaviparīta ²iti | vyaktāvyaktayoḥ ṣaḍvidhaṃ sārūpyamasti | puruṣasya naitatsārūpyamasti | tasmātsārūpyaviparītastasmātsārūpyaviparīta: vairūpyaviparītaśceti | vyaktāvyaktayornavavidhaṃ vairūpya[mukta]m | tatrāṣṭavidhaviparīta: pumān | ata uktaṃ vairūpyaviparīta iti | puruṣāṇāmanekatvān na pradhānasārūpyam |
para āha | vyaktamavyaktañca triguṇamuktam | ime trayo guṇāḥ kimātmakāḥ | āryyā uttarayati |

Linked texts (1)