Pramāṇa · Search · About · API

Verses on Sāṃkhya 1.23

Suvarṇasaptati 1.23

Language
Sanskrit

1.23

Ch: adhyavasāyo mahānucyate dharmo jñānaṃ virāga aiśvaryam | sāttvikaṃ rūpam, asmādviparyastaṃ tāmasam ||
adhyavasāyo mahānucyata iti | ko nāmādhyavasāyaḥ | yadutāyaṃ sthāṇuḥ ayaṃ puruṣa iti | īdṛśī buddhiradhyavasāya ucyate | adhyavasāya eva mahānucyate | ayaṃ mahānaṣṭāṅgaḥ | catvāri aṅgāni sāttvikāni | catvāri tāmasāni | sāttvikāni aṅgāni yaduta dharmo jñānaṃ virāga aiśvaryañceti | dharmaḥ kiṃlakṣaṇaḥ | yamaniyamāḥ | [tatra] ^1yamāḥ pañca | (1) adveṣaḥ, (2) acāryasatkāraḥ, (3) antarbahiścaśaucam, (4) annapānanigrahaḥ (5) apramādaḥ | niyamā api pañca | (1) ahiṃsā, (2) asteyam, (3) satyavacanam, (4) brahma[125!]caryam, (5) aśāṭhyam^2 | [imāni] daśavidhāni sādhanāni |
yathecchaṃ yugapadviṣayopabhogakṣamatvam | (7) [vaśitvaṃ] apāratantryabandhaḥ, trilokasattvānāmātmānusāreṇājñākaraṇe preraṇam | (8) yathākāmāvasthāyitvaṃ, yaduta yathākālaṃ yathādeśaṃ yathācittaṃ ca vṛttilābhaḥ | ete catvāro dharmāḥ sāttvikalakṣaṇāḥ | sattvamutkaṭaṃ ced rajastamasī abhibhavati | asmin samaye puruṣaḥ sattvabahulatvād dharmādīn caturo guṇān labhate | idaṃ sāttvikarūpam | asmādviparyastaṃ tāmasamiti | dharmādicatūrūpaviparyastāḥ (1) adharmaḥ (2) ajñānaṃ (3) saṃrāgitvam (4) anaiśvaryam | ime catvāro dharmāstāmasalakṣaṇāḥ | evaṃ catvāri sāttvikāni catvāri tāmasāni aṅgāni yadi mahatā saṃyujyante | tadā mahānaṣṭāṅgaḥ | vikārakāle'yaṃ pūrvajaśca |
[iti] suvarṇasaptatiśā[stre] pūrvakhaṇḍaḥ ||¹
[1251, c. 2] [atha] suvarṇasaptatiśā[stre] 'madhyamakhaṇḍaḥ | para āha | mahānuktaḥ ahaṅkāralakṣaṇaṃ kim | āryyottaramāha |

Linked texts (1)