Pramāṇa · Search · About · API

Verses on Sāṃkhya 1.26

Suvarṇasaptati 1.26

Language
Sanskrit

1.26

śrotraṃ tvak cakṣūrasanaṃ nāsikā, imāni pañca buddhīndriyākhyāni iti | kathamucyate [buddhī] ndriyamiti | tāni pañca śabdarūpādigrahaṇasamarthatvād buddhīndriyāṇi nāma ucyante | vāk pāṇiḥ pādaḥ pāyurupasthaḥ [imāni] pañca karmendriyā[khyāni] iti | kathamucyate karmendriyamiti | bhāṣaṇādivṛttīrimāni pañca kurvanti | tasmātpūrvācāryaiḥ pañca karmendriyāṇīti nāma vyavasthāpitam | para āha | eṣāṃ daśendriyāṇāṃ kīdṛśyaḥ svavṛttayo bhavanti | śrotrendriyaṃ śabdatanmātrādutpannamakāśamahābhūtasajātīyam | ataḥ kevalaṃ śabdaṃ gṛhṇāti | tvagindriyaṃ sparśatanmātrādutpannaṃ vāyumahābhūtasajātīyam | ataḥ kevalaṃ sparśaṃ gṛhṇāti | cakṣurindriyaṃ rūpatanmātrādutpannaṃ tejomahābhūtasajātīyam | ataḥ kevalaṃ rūpaṃ gṛhṇāti | rasanendriyaṃ rasatanmātrādutpannamapmahābhūtasajātīyam | ataḥ kevalaṃ rasaṃ gṛhṇāti | nāsikendriyaṃ gandhatanmātrādutpannaṃ pṛthivīmahābhūtasajātīyam | ataḥ kevalaṃ gandhaṃ gṛhṇāti | [evaṃ] pañcakarmendriyāṇāṃ pañca vṛttayaḥ santi | vāgindriyaṃ buddhīndriyasaṃyuktaṃ nāmapadavyañjanāni vaktuṃ śaknoti | pāṇīndriyaṃ buddhīndriyasaṃyuktamādānadhāraṇādikarmāṇi suṣṭhu kartuṃ śaknoti | pādendriyaṃ buddhīndriyasaṃyuktaṃ samanimnonnatamārge kramituṃ śaknoti | upasthendriyaṃ buddhīndriyasaṃyuktamānandayati putrañca janayati | pātvindriyaṃ buddhīndriyasaṃyuktaṃ purīṣaṃ malañcotsṛjati | etadarthaṃ daśendriyāṇyucyante |
para āha | kīdṛśaṃ mana indriyam | āryayottaramāha |

Linked texts (1)