Prabhanjana 5.10.4

5.10.4

prathamesṛṣṭikaraṇaṃkimarthaṃ ? padārthānāmāvirbhāvaevasṛṣṭiḥ| sacajñānāītvasvarūpaevatasyasarvadaivasatvenatatrakulādīnāmanutpādāditicet,satyaṃ; nahijñānārhatvamāvirbhūtasyalakṣaṇaṃ, kiṃtu tattatkāryakāritvaṃ || yathājalaharaṇādikāryakāritvaṃ mṛdrūpeṇāvasthite'nāvirbhūtetatkāryakāritvābhāvātvanmatejñānārhatvamevaāvirbhāvaitivaktuṃnaśakyate; tathāsatitamasisthitasya ghaṭasyāvirbhāvārthaṃpratipādyānayanaṃnirarthakaṃ syāt | yaditamovyāsasya ghaṭasya jñātaṃ nāsti tarhi tadarthaṃ yatnaeva na saṃbhavati; ajñāte'rtheyatnasyādṛṣṭatvāt | yadi jñātaṃ tarhi jñānaviṣayatvarūpasyāvirbhāvasya sattvāttadartha yatno nirarthaka eveti tvayāpi pūrvoktamevalakṣaṇamādaraṇīyaṃ | īśvarasya sṛṣṭeḥ pūrvamāvirbhūtatvena jñānābhāve'pyanāvirbhūtatvena jñānasattvānna sarvajñatvahāniḥ | kiṃca krīḍārthe sṛṣṭiḥ sā cāvirbhūtaireva padārthaiḥ saṃbhavati nā'nāvirbhūtairataeva yogināṃ yogajadharmeṇa vyatītānādijñāne'pinataisteṣāṃkṣudapanayanādikaṃ kartuṃ śakyate | sṛṣṭisturamaṇāryameva na jīvānāṃ tatpadārthajñānārthaṃ; tena nacetyādinā pūrvapakṣaṃkurvannapāstaḥ | jīvānāṃ krīḍopayogitvāttajjīvamātrārthe sṛṣṭiśaṃkāpisaṃbhavati | krīḍāpāṃnityānityatvapraśnenityetyucyate | tatradoṣaparihārastūttarabhāgaevavakṣyate | naca jīvasyeśvarābhinnatve jīvasya sakalapadārthajñānaṃ nāstīśvarasyāstītikathaṃ saṃgata ?