Pramāṇa · Search · About · API

Advaitamoda 3.17

Advaitāmoda 3.17

Language
Sanskrit

3.17

) ityādibhiḥ śrutibhirnityatvamevābhimatam | anumānamapyatra labdhāvasaram | brahma nityaṃ mūlakāraṇatvāt | yadanityaṃ tanmūlakāraṇaṃ na bhavati yathā ghaṭādi | mūlakāraṇasyānityatva ākasmikakāryotpādaprasaṅgaḥ | sa ca na saṃbhavatītyevamatrānukūlastarkaḥ | sā ca nityatā na suvarṇasyeva pariṇāminityatā | yathā suvarṇaṃ tattadala̍kārarūpeṇa pariṇamamānamapyalaṃkāravanna vinaśyatītyalaṃkārāpekṣayā nityaṃ bhavati
na tathā paramātmā | " niṣkalaṃ niṣkriyam " ( śve0 6 | 19) ityādiātmā nityaḥ
śrutiṣu tasya vikārarāhityābhidhānena pariṇāmāsaṃbhavāt | kiṃ tu brahmaṇaḥ
kūṭasthanityatā | ekenaiva rūpeṇa sadā vidyamānaṃ kūṭasthanityam
tadetadbrahmādvitīyam | brahmaṇā saṃbaddhaṃ tadasaṃbaddhaṃ taccharīrabhūtaṃ tadaṃśabhūtaṃ
taddharmabhūtaṃ vā'nyatkiṃcidapi nāsti | "sarvaṃ khalvidaṃ brahma" ( chā0 3
14|1) "idaṃ sarvaṃ yadayamātmā" (bṛ0
2|4|5) "aitadātmyamidaṃ sarvam" (chā0
6|8|7) ityādiśrutyanurodhāt | brahmādvaitamiti prasiddhirapyetanmate sāmīcīnyena saṃgacchate | brahmaṇi vastutaḥ kenāpi
prakāreṇa dvaitasyābhāvāt | ata evedamadvaitamatamiti gīyate
advaitam
brahma ca sanmātrarūpam | astītyeva kevalaṃ vaktuṃ śakyate na tvīdṛśaṃ tādṛśamiti | īdṛśādiviśeṣaṇopādane tu viśeṣaṇasya
vyāvartakatvaniyamena yasya vyāvṛttistena brahmaṇaḥ
saditīyatvāpattāvadvitīyaśrutivirodhaḥ syāt
sanmātrarūpamato jñānamapi tatsanmātrarūpameva | na tu
sanmātrasya tatra viṣayabhāvaḥ | laukikajñānavatsāśrayatve saviṣayatve vā tasya satsāmānyarūpatvānāpattyā jñānasya brahmasvarūpatvānāpatteḥ | tathā ca
"vijñānaghanaḥ” (bṛ0 2|4|12) ityādipūrvoktaśrutivirodhastadavastha eva syāt
sanmātraṃ brahma
yato jñānasvarūpaṃ brahma
sadanubhūtyoraikyam
nanu brahmādvaite
jīva īśo viśuddhā cittathā jīveśayorbhidā
avidyā taccitoryogaḥ ṣaḍasmākamanādayaḥ
ityabhiyuktoktirvirudhyate | atra (1) jīva (2) īśvaro (3) brahma (4)
jīveśvarayorbhedo' (5) vidyā (6) brahmaṇo'vidyāsaṃbandhaścetyeteṣāṃ ṣaṇṇāmanāditvakathanena dvaitasya spaṣṭameva pratipannatvāditi cet-ucyate | sattā hi trividhā
pāramārthikī vyāvahārika pratibhāsikī ca | tatra pāramārthikī sattā brahmaṇa
eva nānyasya kasyacit | tasya kadāpyabādhyamānatvāt | vyāvahārika sattā
bhūtabhautikasya sarvasya jagataḥ tasya mokṣadaśāyāṃ
bādhe'pi vyavahāradaśāyāmabādhyamānatvāt | prātibhāsikī sattā śuktyādau bhāsamānasya rajatādeḥ | tasya vyavahāradaśāyāmapi bādhāt | pratibhāsakāla eva tasya sattvam
taduktamtrividhaṃ sattvam
kālatraye jñātṛkāle pratītisamaye tathā
bādhābhāvātpadārthānāṃ sattvaṃtraividhyamiṣyate
tāttvikaṃ brahmaṇaḥ sattvaṃ vyomādervyāvahārikam
rūpyāderarthajātasya prātibhāsikamiṣyate
laukikena pramāṇena yadbādhyaṃ laukike'vadhau
tatprātibhāsikaṃ sattvaṃ bādhyaṃ sattveva mātāri
vaidikena pramāṇena yadbādhyaṃ vaidike'vadhau
tadvyāvahārikaṃ sattvaṃ bādhyaṃ mātrā sahaiva tat || iti
brahmādvaitamityuktistu pāramārthikasattābhiprāyeṇa bodhyā | jīva īśa ityuktaśloke viśuddhā cidityanena paraṃ brahmocyate tadatiriktānāṃ jīvādīnāṃ
pañcānāṃ na pāramārthikaṃ sattvaṃ kiṃ tu vyāvahārikam | anāditvasāmyena
tu ṣaṇṇāṃ tatra parigaṇanam | pāramārthikasya brahmaṇo'nāditvamanantatvaṃ ca
kālatrayābādhyatvamiti yāvat | anyeṣāṃ jīvādīnāṃ pañcānāṃ tvanāditve'pi
nānantatvam | teṣāṃ yāvatsaṃsāraṃ sthāyitve'pi mokṣāvasthāyāṃ vināśāt | teṣvapi
jīveśvarabhedo'vidyā brahmaṇo'vidyāsaṃbandhaścetyeṣāṃ trayāṇāṃ svarūpeṇaiva nāśaḥ
jīveśvarayostu na tathā | kiṃ tu jīvatveśvaratvaprāpakopādhereva vināśaḥ | etena
jīvasya vyāvahārikasattve vyavahārātītāyāṃ mokṣāvasthāyāṃ jīvanāśāvaśyaṃbhāvena mokṣaprāptaye na ko'pi prayatetetyapāstam
jīvatveśvaratvaprāpakopādhistu bhāvarūpaṃ triguṇātmakaṃ sadsadbhyāmanirvacanīymanādyajñānam | taccājñānaṃ māyāvidyābhedena
dvividham | śuddhasattvapradhānaṃ māyāpadavācyam
malinasattvapradhānamavidyāpadavācyam | māyopahitaṃ
caitanyamīśvaraḥ | avidyopahitaṃ caitanyaṃ jīvaḥ
athavā'jñānaṃ svarūpata ekarūpameva | kiṃtu tasya śaktirdvividhā jñānaśaktiḥ
kriyāśaktiśceti | rajastamobhyāmanabhibhūtaṃ sattvaṃ jñānaśaktiḥ | "sattvātsaṃjāyate
jñānam" (bha0 gī0 14