Pramāṇa · Search · About · API

Aphorisms on Brahman 13.26

Brahmasūtrabhāṣya of Bhāskara 13.26

Language
Sanskrit

13.26

sarveṣvāśramavatsu apekṣā sā sarvāpekṣā | kutaḥ | tametaṃ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti yajñena dānena tapasānāśakeneti śruterjñānaṃ pratyapavargasiddhau yajñādayastṛtīyā vibhaktyāṅgatvena prayājādivadvidhīyante | apūrvatvācca vidhirayaṃ dadhnā juhotīti | sanvācyāyāścecchāyāḥ prakṛtyarthaṃ pratyupasarjanatvādvedanaṃ pradhānamīpsitatamatvāt | iṣṭatamatvaṃ ca jñānasyāpavargakṣamatvādapavargakṣamaṃ ca pariparkānaraśeṣāvidyānivartakamuditadinakaravat | na ca jñānasvarūpotpattau karma vyāpriyate | śravaṇamananādi tadutpattikārakam | tasmādyathaiva śamādayo yāvajjīvamanuvartante viduṣāmapavargaprāptaye tathāśramakarmāṇīti nāntarāle parityāgaḥ | yatpunaḥ kaiściducyate putraiṣaṇāyāśca vittaiṣaṇāyāśca lokaiṣaṇāyāśca vyutthāyātha bhikṣācaryaṃ carantī-
rmāpavādena jñānādeva kevalādapavarga ityapasmṛtistāmanusaranto ye 'pi karmatyāgaṃ varṇayanti te 'pyapasiddhāntina eva | tathā cāpastambenopanyasya nirastaṃ tacchāstrairvipratiṣiddhaṃ buddhau ca kṣemaprāpaṇamihaiva na duḥkhamupalabheteti | na ca virodhātkarmatyāgaḥ | avirodhasya darśitatvāt | api ca bhedadarśanopagamāt karmatyāgācca muktimicchato muktireva na sidhyeta dhriyamāṇaśarīrasyobhayoravaśyambhāvitvāt | yadi ca sarvaṃ tyaktaṃ kathaṃ śaucācamanabhikṣāṭanādiṣu pravṛttiḥ svavacanaviruddhametat tyaktaṃ karma kriyate ceti | kasya vā hetoḥ śaucaṃ snānaṃ vā | śarīradhāraṇārthaṃ ca bhikṣāṭanamanarthakam | brahmībhūtaśceddvān varaṃ tasya tyāgaḥ svātantryāt | ko hi nāma svatantraḥ san kuṇapaṃ skandhe vahet | kṣutpipāsayośca nivṛttatvāt | anivṛttau brahmabhāvānupapatteḥ | na hi brahmaṇo 'śanāyādiyogo aśanāyāpipāse śokaṃ mohaṃ jarāṃ mṛtyumatyetīti śruteḥ | ata eva vākyādarthajñānamātrānna sāṃsārikasamastanivṛttibhāvo 'vagamyate yāvadupāsanā na kriyate kleśabījapradāho nopapadyate | tathā ca vyāsaḥ |
idaṃ cātra vaktavyaṃ kena prakāreṇa vidyāpavargopayoginī | syānmataṃ bhedajñānamavidyā tannivṛttyeti | tadasat | śabdavirodhāt(1) | na hi vākyārthajñānotpattau kasya citkṛtsnaṃ dvaitajñānaṃ nivarttate dhriyamāṇaśarīrasya śarīrendriyamanāṃsi rūpādijñānanimittāni na hi nimitte sati naimittikaṃ notpadyate yathāgnīndhanasaṃyoge dhūmaḥ | ārabdhaphalasāmarthyāccharīraṃ varttate bhogārthatvāt | yadi ca bhedapratibhāso nāsti pārameśvarāśca guṇāḥ sarvajñatvādayaḥ prādurbhūtā tato laukikaṃ vaidikaṃ vā karmayugapannivarttate | tatrārddhajaratīyaṃ na labhyate |
tasmādyāvadidaṃ me śarīramiti karmanibandhanāvṛttiranuvarttate tāvadāśramakarmānuvṛttiraśakyā nivārayituṃ śāstraśaraṇena tiṣṭhatā | kathaṃ punarātmanaḥ kartṛtvaṃ śuddhacaitanyasvabhāvatvāt | yathā tava laukike karmaṇi | kiñcaupādhikamidaṃ kartṛtvaṃ yāvadupādhyanuvartate | yathendhanasaṃyoge vahnerdhūmakartṛtvaṃ ārabdhakarmāvināśācca kartṛbhoktṛtve yāvaccharīrabhāvinī | viśeṣastvayaṃ vidvadaviduṣonaupādhikaṃ kartṛtvaṃ manyate vidvānitarastu svābhāvikamiti | yadi ca jīvanneva mukto bhavān | sarvajñatvātparācittavedanamapi prāpnoti | nanu sarvaśvāsau jñaśceti vigrahaḥ | maivam | tvatpakṣe sarvasya nivṛttatvāt caitanyamātramavaśiṣyate tatra niḥsambandho mokṣo 'bhyupeyaḥ śrutyanusāritvādvā sarvajñatvaṃ sarvaśaktitvaṃ ceti | ato jīvadavasthāyāṃ na mokṣo muktyupāyabhūtaṃ jñānaṃ karma cānuṣṭheyam | kathaṃ punaḥ karmaṇo muktyupāyatvam | yathaiva jñānasya tava | nanu jñānamavidyāṃ nivarttayati | satyam | na bhedajñānaṃ nivarttayatītyuktam | anātmanyātmajñānaṃ pratibandhakaṃ nivarttayatīti cettathā karmārtha jñānamittaṃ dharme dharmeṇa pāpamapanudatīti śruteḥ mahārajanādirūpāṇāṃ cātmānaṃ dhūpayitvā sthitānāmapakarṣaṇaṃ jñānakarmabhyāṃ śāstralabhyatvādapunarbhāvasya | kena dvāreṇopakarotīti cet ko jānīyāt mātṛttulyā śrutireva ceti | tathā hi kurvanneveha kriyāvāniti ca samuccayaṃ vidhatte | na cātmaratireva kriyate śakyate vaktuṃ kriyāntaropalabdheḥ | na ca bahuvrīhinirdeśa ātmaratiḥ kriyā yasya so'yamātmaratikriya iti | bahuvrīhiṇā matubarthasyoktatvāt kriyāvāniti matup‌sambandhānupapatteḥ | aśvavaditi yogyatānidarśanam | puruṣagrahaṇādau yogyo 'śvo na lāṅgalakarmaṇi evaṃ karmasahitā vidyā 'pavargaprāpaṇayogyeti |

Linked texts (1)