Shribhashya 5.1-66

5.1-66

15
jagadbhramaścopapadyate sākṣitvabhramādayo'pi hi jñātṛviśeṣagatā dṛṣṭāḥ, na jñaptimātragatāḥ, na ca tasya prakāśatvaṃ svāyattaprakāśatā vā sidhyati; prakāśo hi kasyacitpuruṣasya kañcanātharviśeṣaṃ pratisiddhirūpo dṛśyate, tata eva hi tasya svayamprakāśatopapadyate bhavadbhirapi | na cātādṛśasya nirviśeṣasya prakāśatā sambhavati |
yaḥ punaḥ svagoṣṭhīṣvaparamārthādapi paramātharkāryaṃ dṛśyata ityudghoṣaḥ so'pi, tāni kāryāṇi sarvāṇyabādhitaka-lpāni vyāvahārikasatyāni; vastutastvavidyātmakānyeveti svābhyupagamādeva nirastaḥ | asmābhirapi sarvatrapara-mārthādeva kāraṇātsarvakāryotpattimupapādayadbhiḥ pūrvameva nirastaḥ | na ca tvayaiṣāmanumānānāṃ śrutivirodho vaktuṃ śakyate, śruterapyavidyākāryatvenāvidyātmakatvena coktadṛṣṭāntebhyo viśeṣābhāvāt | yattu brahmaṇo'pāramārthikajñā-nagamyatve'pi paścāttanabādhādarśanādbrahma satyameveti, tadasat; duṣṭakāraṇajanyajñānagamyatve niścite sati paścāttana-bādhādarśanasyākiñcitkaratvāt | yathā śūnyameva tattvamiti vākyajanyajñānasya paścāttanabādhādarśane'pi doṣamūla-tvaniścayādeva tadarthasyāsatyatvam | kiñca "neha nānāsti kiñcana’ "vijñānamānandaṃ brahma’ iti vijñānamātrātiri-ktasya kṛtsnasya vastujātasya niṣedhakatvena sarvasmāt paratvātpaścāttanabādhādarśanamucyate, śūnyameva tattvamiti tasyāpyabhāvaṃ vadatastasmātparatvena paścāttanabādho dṛśyate | sarvaśūnyatvātirekiniṣedhāsambhavāttasyaiva paścāttana-bādhādarśanam; doṣamūlatvaṃ tu pratyakṣādīnāṃ vedāntajanmanaḥ sarvaśūnyajñānasyāpyaviśiṣṭam;
ataḥ sarvaṃ vijñānajātaṃ pāramārthika-jñātṛgatam; svayaṃ ca paramārthabhūtamarthaviśeṣasiddhirūpam; tatra kiñcit, jñānaṃ doṣamūlam; doṣaśca paramārthaḥ, kiñcicca nirdoṣaṃ pāramārthikasāmagrījanyamiti yāvannābhyupeyate, na tāvatsa-tyamithyārthavyavasthā,lokavyavahāraśca setsyati| lokavyavahāro hi pāramārthiko bhrāntirūpaśca pāramārthikajñātṛga-tārthaviśeṣasiddhirūpaprakāśapūrvakaḥ, nirviśeṣa-sanmātrasya tu pāramārthikasyā'pāramāthirkasya ca pratibhāsāderhetu-tvāsambhavāllokavyavahāro na sambhavati |