Pramāṇa · Search · About · API

Nayamayukhamalika 2.3.39.p1

Nayamayūkhamālikā 2.3.39.p1

Language
Sanskrit

2.3.39.p1

jñātṛtvanirūpaṇānantaraṃ kartṛtvaṃ nirūpyeta jñānādhīnatvāt kṛteriti kāryakāraṇabhāvassaṅgatiḥ| jñānasvarūpassarvagato jīva ityatra upalabdhiniyamādivyavasthityasiddhivat prakṛteḥ kartṛtve tasyāssarvasādhāraṇatvāt kartṛniyamavyavasthityasiddhivat prakṛteḥ kartṛtve tasyāssarvasādhāraṇatvāt kartṛniyamavyavasthityasiddhirucyata iti dṛṣṭāntasaṅgatiśca| kiṃ prakṛtirevakartrīti tadīyakartṛtvādhyāsena jīvasya kartṛtvavyahāraḥ uta svabhāvataeva jīvaḥ karteti saṃśaye pūrvapakṣaḥ- akartaivātmā| kaṭhavallīṣu ’hantācenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam| ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyata’ iti śravaṇāt| hantuṃ=hantāram| ’jantu’ mityādāviva auṇādikastun pratyayaḥ| ’ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam| ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyata’ iti gītāvacanaikārthyāt| hananakartṛtvapratiṣedhaśca kartṛtvamātrapratiṣedhopalakṣaṇam| ata eva gītāsu bhagavadvacanaṃ- ’prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ| ahaṅkāravimūḍhātmā kartā'hamiti manyate|| kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate| puruṣassukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyata’ iti| ato jīvaḥ prakṛtigataṃ vā kartṛvaṃ tattajjīvāsādhāraṇaprakṛtipariṇāmabuddhigataṃ vā kartṛtvamātmanyadhyasyan karteti vyapadiśyate| śāstramapi tathābhūtameva kartṛtvamapekṣya pravartate sahopādānādivyavahāreṇeti| evaṃ prāpte siddhāntaḥ-

Linked texts (2)