Yogasutra 6.14.1

6.14.1

paramārthato nānātvepi vyāvahārikena pariṇāmarūpeṇa pariṇāmasyaikatvādvastūnāṃ guṇānāmekatvavyavahāra ityarthaḥ dṛṣṭohi bahūnāmapyekaḥ pariṇāmo yathāhūmānikṣiptānāṃ gavāśvamahiṣamātaṅgānāmekolavaṇatvajātīyaḥ pariṇāmaḥ varttitailānalānāṃ ca pradīpa iti tathā hi prakhyā kriyāsthitiśīlānāṃ guṇānāṃ grahaṇātmakānāṃ sātvikāntaḥkaraṇarūpekarūpeṇa pariṇatānāṃ bāhyakaraṇabhāvena śrocendriyamekaḥ pariṇāmaḥ evamanyānyapi jñānendriyāṇyekaḥ pariṇāmaḥ tathāgrāhyātmakānāṃ tāmasāntaḥkaraṇarūpeṇa pariṇatānāṃ śabdatanmātrādirūpa ekaḥ pariṇāmaḥ sa śabdaḥśabdatanmātrarūpaṃ dravyaṃ viṣaye| nāma jaḍaḥdevādiśrocendriyaviṣayaśceti evaṃ rājasāntaḥkaraṇarūpeṇa pariṇatānāṃ guṇānāmekaḥ pariṇāme vāgādīndriyaṃ | teṣāmeva śabdatanmātrādīnāṃ mūrttyākāṭhinyena sajātīyāni dravyāṇāmekaḥ pariṇāmaḥ pṛthivīparamā- kṣusthūlapṛthivyāḥ sūkṣmāvasthoṃ'śaḥ pañcatanmātrāvayavakaḥ guṇānāmaṇutve'pi teṣu pṛthivītvādyabhāvena na pṛthivyādyaṇuvyavahāraḥ teṣāṃ ca paramāṇūnāmekaikaḥ pariṇāmaḥ pṛthivī gaurvṛkṣaḥ parvata ityeṣa mādiḥ | evaṃ bhūtāntareṣvapi snehoṣṇapraṇāmitvāvakāśadānasamaniyatajalatvatejastvavāyutvākāśatvajātīyāni tanmātrāṇyupādāya sāmānyaṃ sajātīyānāmanekeṣāṃ dharmabhūtamakavikārārambha upapādanīyaḥ | taca tattajjātīyārambhakāḥ paramāṇava| bhinnā eva tadanugama eva tatra tattajjātivyavahārabhāgabhāk | evaṃ kriyādyupādānabhūtā api rajaśrāṃdyaśābhinnābhinnā eva tadanugamādeva tattatkriyātvādivyavahāraḥ | ta eva ca tattadvyaktayaḥ | ata eva vyaktabhedāvyaktaya eva jātiriti vadanti |