Pramāṇa · Search · About · API

Yogasutra 6.7

Yogasūtravṛtti (Bṛhatī and Laghvī) 6.7

Language
Sanskrit

6.7

yogino niṣpannayogasya karmakāyādivyāpāro 'śuklākṛṣṇaḥ puṇyapāpāhetutvāt | itareṣāmayogināṃ janmādisiddhānāṃ trividhaṃ śuklaṃ kṛṣṇaṃ śuklakṛṣṇaṃ ceti | tatra kṛṣṇaṃ tamo vardhakatvād duḥkhaphaladaṃ yathā durātmanāṃ śuklaṃ sattvavardhakatvātsukhaphaladaṃ yathā tapaḥ svādhyāyadhyānavatāmasaṃnyāsināmapi tasya hi kevalamanasyāyatatvenābahiḥsādhanādhīnatayā parāpīḍayevotpatteḥ śuklaṃ kṛṣṇaṃ śuklakṛṣṇaṃ ceti | tatra kṛṣṇaṃ tamovardhakatvā duḥkhaphaladaṃ yathā durātmanāṃ śuklaṃ sattvavardhakatvātsukhaphalanda yathā tapaḥ svādhyāyadhyānavatāmasanyāsināmapi tasya hi kevale manasyāpatatvenābahiḥsādhamādhīnatayā parāpīḍayevotpatteḥ śuklakṛṣṇaṃ rajovardhakatvātsukhaduḥkhaphaladaṃ | yathā kāmināṃ | tasya dehendriyamanobhyo bahiryānisādhanātistatsādhyatayāparapīḍānugrahobhayadvāraktvāt bahiḥ sādhanasaṃpādane hi antatoparihāryyāpipīlikādīnāṃ pīḍābhavatyeveti bahiḥsādhanasādhyaṃ sarvvavedoktamapi kṛṣṇasaṅkīrṇameva anugrahaśca tatra devādīnāṃ prasiddha eva aśuklā kṛṣṇaṃ yathā sanyāsināmabhimānaphalatyagināṃ kṣīṇakleśānāṃ caramadehānāṃ na tu sanyāsāśramitrāṇāṃ avidyādikleśasatve teṣāmapi dharmādharmodayāt | kleśakṣaye ca gṛhiṇāmapyaśuklāṃ kṛṣṇatvāt | yogibhiḥ phalasyāhaṃkaromītyabhimānasya ca tyāgāt | vihitaṃ hi kāmanāyāṃ satyāmeva phalaṃ dadāti vihitaṃ niṣiddhaṃ cetyubhayamapi upādānākhyābhimāne satyevaphaladaṃ yathāśuklākṛṣṇānāṃ sukhaduḥkhaphalasyeva pratiṣedhena satvaśuddhiphalakatvamastyeva | na ca jñāneneva teṣāṃ satvaśuddhyākhyaḥ pāpakṣayo bhaviṣyati | karmaṇāmapi jñānāṅgatayā satvaśuddhihetutvāt ātmaratiḥ kriyāvāneṣabrahmavidāṃ variṣṭha iti śruteḥ yoginaḥ karmakurvvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye iti smṛteśca | anyathā vasiṣṭhādīnāṃ karmo-
nuṣṭhānānupapattiḥ na ca lokasaṃgrahārthaṃ teṣāṃ karmalokasaṃgrahasya svato 'puruṣārthatayā kaivalyahetusattvaśuddhidvāreva tattvasyaucityāditi dik | nanyayogināṃ karmasattvepi vāsanānabhivyaktyāmokṣo stvityata āha |

Linked texts (1)