Nyayavinishcaya v1.p365
Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p365
- Language
- Sanskrit
v1.p365
tasyaiva tasya tenopadarśane punaḥ atyantaṃ pararūpavat ' svarūpeṇāpi asadātmānam avidyamānasvabhāvaṃ viṣayaviṣayiṇordeśādibhedaṃ pravṛttiprāptyādirūpaṃ vyavahārañca paśyan avalokayan | katham ? santaṃ vidyamānamiva, asati sacchabdaprayogāt ivārthapratipattiḥ 'agnirmāṇavaka:' itivat | saḥ anantarokta ātmā tasyaiva tathādarśitvopapatteḥ | kim ? kasmāt | punariti śira:kampe pratirudhyate niṣidhyate naiva niṣidhyata iti yāvat | kiṃ kurvan ? pratiyan pratipadya- 5 mānaḥ | kim ? santaṃ vidyamānamapi santamityasyāvṛttyā sambandhādvakṣyamāṇasya apiśabdasya ca bhinnaprakrameṇa yojanāt | kasmin sati pratiyan ? pradeśādivyavāye'pi | pradeśavyapāye candrādikam kālavyapāye atītādikam, dravyavyapāye kācādivyavahitamiti | etaduktaṃ bhavati - yathā'yam atatkālādireva āropitākāraṃ paśyanna pratirudhyate tathā anāropitamapi | ityāropitavadanīropitasyāpi ātmaśaktita eva parijñānopapatteḥ | kathaṃ saḥ pratiyan ? prasphuṭaṃ prakarṣeṇa spaṣṭam 10 anena pratyakṣa paryāyarūpatayā santaṃ pratyetīti pratipādayati | yathā cedamupapannaṃ tathā pratipāditaṃ prāgiti na punarucyate | punarapi kathaṃ pratiyan viparītaṃ vā 'spāṣyavikalaṃ vā tadanāpi smaraṇādiparokṣaparyāyarūpeṇa santaṃ pratyetīti nivedayati |
? nanu yadi pratyakṣavatsmaraṇādāvapi vastunaḥ svarūpeṇa pratibhāsaṃnam kathamaspaṣṭatvam tatsvarūpapratibhāse spaṣṭatvasyaivopapatteḥ | na hi tatsvarūpapratibhāsādaparamadhyakṣe'pi spaṣṭatvam | 15 tato yadi svarūpatastena " vastu pratipannaṃ spaṣṭarūpameva tat | yadi svarūpato na pratipannam ; apratipannameva sarvathā tadbhavet | svarūpapratipattāvapi tadaspaṣṭameveti cet; tarhi nīlādestadvedanāt kathaṃ bhedaḥ ? kathañca na syāt ? avivecanāt | yadi hi nīlādistato vedanāntare'pi pratibhāseta bhavedvivecanaṃ tataśca bhedaḥ | na caivam, pratyakṣapratibhāsinaḥ spaṣṭātmanastasya " smaraṇādāvanya" trāpratibhāsanāt, tatrāspaṣṭātmanastadaparasyaiva pratibhāsopalabdheḥ | nīlādirubhayatraikarūpa eva na 20 tasya spaṣṭatvamaspaṣṭatvaṃ vā, tayorvijñānadharmatvāditi cet; kathaṃ tarhi 'spaṣṭo nīlādiraspaṣṭo vā ' iti tatra vyapadeśaḥ anyadharmeṇānyatra " tadanupapatteḥ ? spaṣṭādijñānasaṃsargāditi cet ; nanu saṃsargastadabheda eva ' spaṣṭo nīlādi:' ityabhedenaiva pratyavabhāsanāt tathā ca jñānāntargata evāsau iti kathaṃ tadaparatayā vyavasthāpyeta ? tadekatāṃ prāptasyaiva tasmādbhedānupapatteḥ | tathā ca
parasya vacanam -
"svarūpeṇa pratītaṃ cetsākṣātkaraṇameva tat | svarūpeṇāpratītaṃ cetsarvathāsyāpratītatā ||
1 saha-ā0, ba0, pa0 | 2 - gādevārtha - ā0, ba0, pa0 | 3 niṣedhyate ā0, ba0, pa0 | 4- divyavāye - ā0, ba0, pa0 | 5- vadanākāropi tasyātmaśakti - ā0, ba0, pa0 | 6-ṇa sphuṭam ā0, ba0, pa0 | 7 yathā 8 sphāvyavikalaṃ tadanenāpi smaraṇenāpi parokṣavyavāyarū-ā0, ba0, pa0 | 9- sanamapra-ā0, ba0, pa0 | spaṣṭa ā0, ba0, pa0 | 10 pratibhinna' spa-bhā0, ba0, pa0 | 11 nīlādeḥ | 12-tra pra - bhā0, ba0, pa0 | 13 vyapadeśānupapatteḥ |
Linked texts (1)
- Nyāyaviniścaya — Akalaṅka, Sanskrit