Nyayavinishcaya v1.p368

v1.p368

(145 ___sāmprataṃ 'viparītaṃ vā pratiyan' ityetat smaraṇaparyāyeṇe pratyabhijñānādinā paryāyeṇāpi 'damayannāha
etena pratyabhijñānādyatītānumitirgatā ||45|| iti |
pratyabhijñānaṃ tadevedaṃ tādṛśamidamiti vā jñānam , tadādiryeṣāṃ tarkānumānaśrutānāṃ tāni 5 pratyabhijñānādīni taiḥ atītasya upalakṣaṇamidaṃ vartamānasyānāgatasya ca anu paścāt
pūrvapūrvasmādūrdhvamuttarottaraiḥ mitiḥ parijñānaṃ gatā niścitā| keneti cet ? etena 'yadā yatra' ityādinā |
tathā hi smaraṇaṃ yadvadatatkālādyapi svayam | niyataprāhi tadvatsyāt pratyabhijñādyapi sphuṭam ||737|| sāmarthyāttādṛśāttasya takriyāto viniścayāt |
jaḍaceṣṭitamevātastatkālāditvakalpanam ||738||
atipannaviṣayameva pratyabhijñānam 'anu' iti vacanāt | na ca pūrvāparayorekatvaṃ sādṛśya vā kutaścitpratipannaṃ tatkathaṃ tasya pratyabhijñānena pramitiriti cet ? na; pratyakṣato'pi tatpratipattaḥ| sannihitasyaiva paryāyasya tenaṃ pratipattirna pūrvasya tatkathaṃ tadekatvasya tatsādṛśyasya vā tena parijñānamiti cet ? kimapekṣya tasya sannidhānam ? pratyakṣameveti cet ; na; viṣayasya tajjñānāpekṣayā samakālatvānabhyupagamāt "nāto'rthaḥ svadhiyā saha" [pra0 vā0 2|246 ] iti vacanāt | tadarthajātasyākārasya tatsamakālatvameva tasyāpi tatsamakālatvam , tatparijñānasyaiva viṣayaparijñānatayā'bhyanujñānāditi cet ; anupakāre tadākārasyāpi parijñānaṃ katham ? "nākāraṇaṃ viṣayaḥ" [ ] "ityasya virodhāt | vyatirikta evāyaṃ viṣaye nyāyaḥ, na cākārasya jñānāvyatireka iti cet ; kastarhi tatra nyāyo yatastatparijñānam ? svahatostatsvabhāvatayotpattireveti cet ; vyatirikte'pyayameva kasmānna bhavati yatastatra niṣprayojanameva hetubhāvaparikalpanaṃ na bhavet ? ahetorapi parijñāne kinna sarvasya parijñānam ahe. tutvāviśeṣāditi cet ? na; ākārasyāpyahetoreva vedanāt , tatrāpyevamatiprasaṅgasyopanipātāt |
svahetunibaddhena" śaktiniyamenāhetutve'pi tasyaiva tataḥ parijñānaṃ na sarvasyeti cet ; na; vyati26. riktaparijñāne'pyevameva samādhānopapatteḥ, vyatiriktasyāpi tādṛśādeva tanniyamāt niyatasyaiva
parijñānaṃ na sarvasyeti | śaktitaśca viṣayaparijñāne kathaṃ sannihitasyaiva pratyakṣeṇa darśanaṃ nātītāderapi tatrāpi tasya śaktisambhavāt |
bhavatu pūrvāparayostasya' pravṛttistathāpi na tatastatraikatvaṃ pratīyate, bhedasyaivaikāntataḥ
1-ṇaiva bhā0,0,50|2"nivedayannāha iti pāṭhena bhāvyam"-tā0ṭi0| pratyācakṣāṇa āha ityarthaḥ | 3 "ilokārdhenophārtha ślokadvayena vivṛṇoti"-tā0ṭi.4 -topi ni-ā0,ba0pa0|5 pūrvaparayomā..ba0,506 pratyakṣeṇa | 7 jñānasamakālatvameva | 8 arthasyāpi | 9 bhākāraparijñānasyaiva | 1. "nā'hetu. viṣayaḥ"-pra0vārtikāla.3404|1-tuniyamena śa-bhā0,bā-tu niyamenāhetu-pa0 | 12 pratyabhijñānasya |