Nyayavinishcaya v1.p371
Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p371
- Language
- Sanskrit
v1.p371
prathamaḥ pratyakṣaprastāva ityapi draṣṭavyam | idamabhihitaṃ bhavati-atatkālādita eva pratyabhijñāderyata ekatvasādṛśyaparijñānaṃ bhāveṣu pratīyate tata 'etena' ityādyupapannamiti |
kathamevaṃ pratyabhijñādeḥ prāmāṇya pratyakṣapratipannaviṣayatvenāpūrvārthatvābhāvāt , a. pūrvārthaca bhavatāṃ pramāṇam "pramāṇamanadhigatārthādhigamajñānam" [ ] iti vacanāditi cet? atrāha-anyavyavacchede iti| anyat ekatvādaikāntikaṃ nānātvaṃ sādṛśyācca 5 vailakṣaṇyamadhyāropitaṃ tasya vyavacchedo nirāsastasmin , tannimittaṃ yaḥ pratyagrānavabodhastata iti | etaduktaṃ bhavati-pratyakṣapratipannasyāpi samāropavyavacchedaviśiṣṭatayā pratyabhijñānādinā pratipatteḥ kathañcidapūrvārthameva tat tataśca pramāṇamanumānavaditi | tathā ca sūktaṃ cūrgo devasya vacanam
"samāropavyavacchedāt pramāṇamanumānavat | smṛtyāditarkaparyantaṃ liṅgijñānanibandhanam ||" [ ] iti |
kathamevaṃ pratyakṣaviṣaye sarvatrāpi na pratyabhijñādikaṃ yataḥ praghaṭṭakāderapratyabhijñānātkasyacidanuvādabhaṅgo bhavediti cet ? na; smaryamāṇa eva tatra tadupapatteḥ | na ca smaraṇasyāpi tatra sarvatrāpi bhāvaḥ; saṃskāragocara eva tasya bhāvāt tathaiva pratipatteḥ| etadevāha-'prāyaśaḥ' iti | prāyaśo bāhulyena yaḥ pratyabhijñādeḥ pratyagrānavavodhastata iti| yāvat nityetarātmakaṃ 15 vastu sādṛśyetarātmakaṃ cābhyupeyate tāvattadviparītameva kuto nābhyupeyata iti cet ? atrāha
avijñātatathābhāvasyābhyupāyavirodhataḥ ||4|| iti |
avijñātaḥ aparijñātaḥ tathā tena paroktenaikāntakṣaṇakṣayādiprakāreṇa bhāvaḥ sattā yasya cetanasyetarasya vā tasya yo'bhyupāya aṅgīkāraḥ tasya virodhato bādhanādatiprasaṅgeneti bhāvaḥ | tathā. hi
ekāntakṣaṇabhaṅgādi yadyajñātamupeyate | tadvadekāntanityatvādyupeyaṃ kinna ve matam ||750|| sarvapravādināmevamabhipretavyavasthiteḥ| parājayaḥ ka sambhāvyastadabhāve jayo'pi vā ||751|| tasyābhyupagamastasmājjñātasyaivopapattimān |
na ca tasya parijñānamiti pūrva niveditam ||752||
ta ime 'yathaivātmāyam' ityādayo'ntaraślokāḥ 'prakāśaniyamaḥ' ityādestaiākhyānāt |
syānmatam-'yaduktam asanneva keśādiḥ taimirikasya pratibhāsate bhrānterādhipatyena iti;
-yaṃ pramāṇapratyakṣa-pā0, ba., pa.| 2 "pramāṇamavisaṃvādijñānamanadhigatārthādhigamalakṣaṇatvāt"mahaśa, aṣṭasaha. pṛ0105|3 prasphuṭakāde-pā0,0pa0anuvādabhopapatteḥ | 5 tadu-bhā0,0pa0 |
Linked texts (1)
- Nyāyaviniścaya — Akalaṅka, Sanskrit