Pramāṇa · Search · About · API

Nyayavinishcaya v1.p549

Nyāyaviniścayavivaraṇa v1.p549

Language
Sanskrit

v1.p549

prathamaḥ pratyakṣaprastāva vyatirekaikarūpaṃ tadyathānyasmād vivicyate | tathā svato'pi nīrūpaṃ tadupāyaḥ kvacitkatham ? ||1135|| anyasmādeva tasyāsti viveko na svato yadi | kathaṃ tathaikarūpatvamavivekavivekayoḥ ||1136|| avivekavivekābhyāṃ tadabhedasya sambhave | tadeva vastu sāmānyaṃ tatkathaṃ tanniṣidhyatām ||1137|| na ca tatkalpitaṃ rūpaṃ svālakṣaṇyavirodhataḥ | aspṛśyaṃ kalpanābhiryalakṣyate'nyaiḥ svalakṣaṇam ||1138|| vastusāmānyasaṃsiddheḥ tadvauddheneha bibhyatā | svarūpato'pi vyāvṛttamekāntena tadiṣyatām || 1139|| svalakṣaṇe cāsatyevamanyavyāvṛttayaḥ ka tāḥ | na hi vyāvṛttakābhāve santi tāstadupāśrayāḥ ||1130|| tadabhāve kathannāma kalpyantāṃ tannibandhanāḥ | jātayo bahudhā bhinnā yataḥ sūktamidaṃ vacaḥ ||1141|| "tato yato yato'rthānāṃ vyāvṛttistannibandhanāḥ | jātibhedāḥ prakalpyante tadviśeṣāvagāhinaḥ ||" [pra0vā0 3|40] iti | " jātyabhāve kathañca syāt dharmidharmādisambhavaḥ |
anumānavyavasthā te yatastenāvakalpyatām ||1143|| satyapi svalakṣaṇasya vyāvṛttibhede kathaṃ tannibandhanasya sāmānyākārasya vikalpādapi pratipattiḥ? kathañca na syāt ? tasyāvastutvena tardakāraṇatvāt | akāraṇasyapi svahetujanitāt śakti. 20 viśeṣāt pratipattau kaimarthakyād vastunyapi svajñānaṃ prati kāraṇatvaparikalpanam , tasyāpi tataḥ śaktiviśeṣādeva tādṛśāt pratipattisambhavāt ? sarvasyāpi vastunaḥ tata eva pratipattiḥ syādakāraṇatvāviśeṣāditi cet ; avastuno'pi syāt , tathā ca śabdavikalpenaiva śabdatvavat kṛtakatvādikamapi pratīyatā niravaśeṣajātiviśeṣādhiṣṭhānatayā śabdadharmiṇaḥ pratipatteḥ hetusādhyavikalpānāṃ kathanna kaimarthakyam ? yata idaṃ subhāṣitam
"tato yo yena dharmeṇa viśeṣaḥ sampratīyate | nasa śakyastato'nyena tena bhinnā vyavasthitiḥ||” [pra0vā0 3|41] iti |
śaktiniyamādakāraṇasyāpi tasya niyatasyaiva pratipattiḥ na sarvasyetyapi samādhānaṃ na vastaprati.
khalakṣaṇam | 2 khalakṣaṇasya | 3 tadbodheneha ā0, 0,10| 4 vyāvṛtta evaṃ vyāvṛttakaḥ | 5 kathaṃ sādhu kalpyatāṃ tani- mā0, ba0, 50| 6 vikalpajñānā'kāraṇatvāt | 7 śabdavat ā0, ba0, 50|- pattihatasābhā.,ba0, 50|9 kaimarthakyamiti praśnaḥ |

Linked texts (1)