Nyayavinishcaya 10.1
Nyāyaviniścaya 10.1
- Language
- Sanskrit
10.1
iti
5 pṛktanyāyena vastuviṣayatvāt īkṣaṇavyapadeśaviṣayatvopapatteḥ | yadyevamīkṣaṇasya vikalpāvirodhāt
bhavatyeva satyapi tasmin viparyaya iti cet ; atrāha-nirṇaye niścayātmani tadīkṣaṇe na
nirvikalpe anumānasya nirvikalpatvābhāvāt | pratisamāropaṃ tadvacavacchedakānumānabhedābhyupagamena
yadi 'kutastatra viparyayaḥ' ityucyate, tadā siddhasādhanamiti cet ; atrāha-ekatra
ekasmiṃstadīkṣaṇa iti| tadayamarthaḥ-yathā tadaharjātaprathamacittagocaraṃ kutaścid vyāhārādiviśeṣaliṅgā10 dupajāyamānamanumānaṃ taccittasvarūpasya cetanatvasya niścayāt tadgatamacetanatvasamāropaṃ vyavacchinatti tathā khaṇḍaśastannim̐ścayānaṅgīkārādanyasyāpi tatsvarūpasya hetumattvasajātīyahetukatvaśarīrādyanupādānatvādestenaivam̐ niścayāt ahetukatvavijātīyahetukatvaśarīrādyupādānatvādisamāropāṇāmapi
tatam̐ eva vyavacchedopapatteḥ, yaduktam- "ādyaṃ cittamahetukaṃ na bhavati kādācitkatvāt
ghaṭavaditim̐ | tathā taccittaṃ prāktanacittaprabhavaṃ cittatvāt avalagnacittavaditi, tathā
15 yasminnavikṛte'pi yadvikriyate na tattadupādānaṃ yathā gavyavikṛte'pi vikriyamāṇo gavayo
na gavopādānaḥ, vikriyate cāvikṛte'pi śarīrādau cittam" [ ] iti, tadvadanyadapi
tathāvidhamanumānaṃ tatsarvaṃ vyavacchedyābhāvena vyavacchittiphalavikalatvādainarthakameva | tathā tena tasya
hetumattvaṃ niścinvatā yadapekṣamasya hetumattvaṃ tadapi prāktanaṃ cittaṃ niścetavyam | "tanniścayābhāve
tadapekṣasya taddhetumattvasya niścayāyogāt | tathā ca svayamuktam"dviṣṭhasambandhasaṃvittirnaikarūpapravedanāt
dvayasvarūpagrahaṇe sati sambandhavedanam ||" [ pra0 vārtikā0 1
Commentaries (1)
- Nyāyaviniścayavivaraṇa — Vādirāja, Sanskrit