Pramāṇa · Search · About · API

Nyayavinishcaya 10.10

Nyāyaviniścaya 10.10

Language
Sanskrit

10.10

nāsti doṣaḥ, satyapyaliṅgatve vivādavyavacchedasya anyata eva bhāvāditi cet ; kiṃ punastadanyadanyatra pratyakṣāt ? tadevāstu iti cet ; na; tadgatadviṣayavikalpānatikramāt | tadviṣayādeveti
cet; na; dīpādivadanyatrāpi pratyakṣata eva tattadvivādannivṛtteḥ anumānavaiphalyāt | anyatra taisyaiva
vivādanimittatvānna tatastadvyavaccheda iti cet; kutastasya tam̐nnimittatvam ? samānākāragocaratvāditi cet; na; dīpādāvapi tadaviśeṣāt | samānākārābhāvānneti cet; na; “kevalaṃ tu 10
sādṛśyāt samānasāmagrīto vā sa evāyamiti vyavahāraḥ” [ pra0 vārtikāla0 ] iti
tatsāddaśyānuvādinyā alaṅkāracūrṇervirodhāt | tanna tadviṣayādeva pratyakṣāttadvyavacchedaḥ | tadanyaviṣayāt ; ityapyasaṅgatam; atiprasaṅgāt-nīlapratyakṣādeva lohite pītavyavacchedāpatteḥ | tanna pratyakṣatve (kṣaṃ) tadanyat | tarhi taduttarakālabhāvī vikalpa eva tadanyaḥ, tata eva tam̐dvyavaccheda iti
cet; na; tato'pi anantaḥkaraṇāt‌, atiprasaṅgāt, pramāṇasiddhiprayāsavaiphalyācca | pramāṇa- 15
mevāsau pratyakṣatveneti cet; na; uktottaratvāt | tṛtīyapramāṇatve ca pramāṇasaṅkhyāniyamavyāpatteḥ
tataḥ ‘ekadā’ ityādervivādasya yadvyavacchedamuktam“yadi prathamasampātamātrādutpanna eva saḥ
kālāntaravyāpitayā vṛthā tailādyataḥ param ||” [pra0vārtikāla0 2|105] iti;
tadapākṛtam; tasya pratyakṣatve tadbalabhāvikalpatve ca doṣasyoktatvāt | anumānavikalpa evāyaṃ 20
vikalpaḥ kaściditi cet; nanu tadvikalpasya liṅgāyattatvāt liṅgādeva tadvyavaccheda ityāyātam , tathā
ca sa eva śāstravirodhaḥ, tatrāliṅgavacanena vivādābhāvasya pratipādanāt, nibandhanakṛtā tu vivādasya liṅgatastadvyavacchedasya cābhidhānāt
syānmatam-aliṅgavacanānnirvitrādatvaṃ caramasamaya eva śāstrābhipretaṃ tatra bālāderapyavivādasyaiva nāśadarśanasya bhāvāt | na ca tatraiva vivādaḥ, liṅgatastadvyavacchedo vā nibandhana- 25
kṛtā nirūpyate, pūrvapūrvatatparyāyeṣveva tannirūpaṇāt tatraiva darśanasya sāddaśyaviṣayatvena vivādanimittatvāt , na caramaparyāye tatra taduttaraparyāyānutpatteḥ, darśanasya tatsādṛśyaviṣayatvābhāvāt
tatkathaṃ śāstravirodha iti ? tanna; ‘nāśinam’ ityasya madhyamaparyāyāpekṣayaiva vyākhyānāt
“atādavasthyaṃ vināśo'nityateti ca vyapadiśyate” [ pra0 vārtikāla0 ] iti | tadapi
pratijñāto'nyathābhāvaḥ pramāṇaiḥ pratiṣidhyate

Commentaries (1)