Nyayavinishcaya 10.3.31

10.3.31

karaṇaprasaṅgāt | tadupapattibalasya sanmātrādanarthāntaratve tadvivādaviṣayatvāt kutastatastaddarśanavivādanivṛttiḥ vivādāspadādeva tadayogāt ? anyathā darśanādeva todṛśāt tadvivādanivṛtteḥ 20tadlopakalpanavaiphalyaprasaṅgāt | taddmūlavivādasyāpi anyasmādupapattibalānivarttanamiti cet ; na;
tatrāpi 1prācyaprasaṅġānivṛtteranasthānopasthānāt | arthāntaratve tu dvaitadoṣopanipātān na sanmātragrāhyasya darśanaviṣayatvamiti cet ; na ; nīlādikhalakṣaṇaviṣayadarśanādhiṣṭhānavivādavyāvarttanaparasyāpi upapattibalasya tatsvalakṣaṇādanarthāntaratve3 tadvivādaviṣayatvena taddarśanavivādavyāvarttakatvābhāvasya tadvivādasyāpyanyopapattibalādvyāvarttane anavasthādoṣasya cāviśeṣāt | arthāntaratve'pi
yadi tasyāsādhāraṇarūpatvaṃ tadavastha eva taisya taddarśanavivāda nivarttakatvābhāvaḥ tasyāpi tatsvalakṣaṇavadvivādabhūmitvāt | tadvivādasyāpyanyasmādasādhāraṇādevopapattibalānivṛttiriti cet ; na; dvitīyasya anavasthānadauḥsthyasya prasaṅgāt | bhavatu sādhāraṇameva 6tasya rūpamiti cet ; na ; vastusato
bhavanmatenā'bhāvāt | avastusadeva tat kalpitatvāditi cet ; na; rtādṛśādeva taddmūlāt sanmātradarśanavivādasyāpi nivṛttiprasaṅgāt | na tatra tādṛśamapi 8tatsambhavati advaitavādapīḍanāditi
cet; na; tasya kalpitatvena nīrūpasya advaitavādapratyanīkatvānyogāt | 9nīrūpāt kathaṃ tadvivādanivarttanamiti cet ? kathaṃ tata eva svalakṣaṇadarśanavivādanivarttanamiti samānaḥ paryanuyogaḥ ?
sanmātre vastusati kalpanamapi kutastadmūlyaṃ ? tata eva sanmātrāditi cet ; na ; tasya svayaṃjyotīrūpasya nityaśuddhatvenābhyupajñānāt | na ca kalpanāyāṃ na 10tacchuddhiḥ, 12tasyā mithyāpratibhāsatvenāśuddhitvāditi cet ; nanu 13asādhāraṇalakṣaṇavastuvādino'pi kutastadmūlasya4 kalpanam ?
jñānasvalakṣaṇādeva kutaściditi cet ; na; tasya svasaṃvedanātmanaḥ śuddhasyaivābhyupagamāt , tatra ca
kalpanārūpasyāśuddhidoṣasyānupapatteḥ | naikāntataḥ śuddhamevaṃ saṃvedanam svarūpāpekṣayā śuddhasyāpi
grāhākārāpekṣayā16 tadviparyayabhāvāt, anyathā "abhilāpasaṃsarga" [ nyāyavi0 pṛ0 13 ]
ityādernirvivayatvaprasaṅgāditi cet ; na; sattāttve'pi tulyatvāt , tasyāpi pādatrayeṇaiva pariśuddhibhāvāt "tripādasyāmṛtaṃ divi" [yaju0 puruṣa0 31