Nyayavinishcaya 10.574
Nyāyaviniścaya 10.574
- Language
- Sanskrit
10.574
tam̐tsvabhāvamapi saṃvedanamarthavyavasāyamupanayati vyavasāyasvabhāvāt kathañcidanarthāntaratvāditi cet ;
svaivvyavasāyaṃ kimevaṃ nopanayati tadviśeṣāt ? āhamavyavasāyaṃ prati taddnarthāntaratvamanaṅgamiti
cet ; arthavyavasāyaṃ prati kathamaṅkamiti na kiñcidetat ? tannāvyavasāyasvabhāvaṃ tatsvasaṃvedanam
bhavatu vyavasāyasvabhāvameva taditi cet ; na ; abhijalpasaṃsargābhāvāt | abhijalpasaṃsarge hi vyavasāyo'vakalpyate | na ca svarūpe tatsaṃsargo'sti bahirvyavasāyābhāvaprasaṅgāt- 15
bahirvyavasāyo'pi satyeva tsaṃsarge bhavati, sāmprataṃ yadi svarūpe saṃsargaḥ na bahiḥ syāt,
yugapadbhijalpadvayasambandhasyāprativedanādanabhyupagamācca | krameṇaikatra jñāne taddvayasaṃsarga iti
cet ; na ; ekasya kramābhāvāt kṣaṇabhaṅgavādvyāpatteḥ | nābhijalpasambandhād vyavasāyānāṃ
tādṛśyām̐ yenāyaṃ prasaṅgaḥ, kintu saṃśayādivyavacchedasvabhāvatvāt | tadapi nābhijalpasambandhāt ,
api tu svahetuviśeṣāt tacchaktitvena teṣāmutpatteḥ | tasmāt svaśaktita eva svarūpādhiṣṭhāna- 20
saṃśayādivyavacchedasvabhāvatvāt vyavasāyasvabhāvameva vyavasāyānāṃ svasaṃvedanamiti cet ; upapannamevaitat evameva vyavasāyānāṃ tattvavyavasthiteḥ, anyathā tadasambhavāt | tathā hi-nābhijalpasyānanusmṛtasya yojanam, na cādṛṣṭe tadviṣaye 15tadanusmaraṇam atiprasaṅgāt | dṛṣṭe'pi na
cāniścite ; kṣaṇabhaṅgādyabhijalpasyāpyanusmaraṇapatteḥ, tathā ca tam̐ddarśanānantarameva tadabhijalpānuviddhasya tadvyavasāyasyotpatternāśādivat, na patrānumānasya sāphalyamutpaśyāmaḥ, vyavasāte 25
viparītāropasyānutpatteḥ tadvyavacchedasyāpyasambhavān | niścita eva tarhi tadviṣaye tadabhijalpā"ātmānubhūtaṃ pratyakṣaṃ nānubhūtaṃ parairyadi
ātmānubhūtiḥ sā siddhā kuto yenaivamucyate
vyaktihetvaprasiddhiḥ syānna vyaktervyaktamicchataḥ
vyaktyasiddhāvapi vyaktaṃ yadi vyaktamidaṃ jagat ||" [pra0vā0 2|540-41]
ātmaniścitameva syānniścitaṃ nānyaniścitam
yadyātmaniścayaḥ siddhaḥ kuto yenaivamucyate
Commentaries (1)
- Nyāyaviniścayavivaraṇa — Vādirāja, Sanskrit