Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2

Dravyasvabhāvaprakāśananayacakra 2

Language
Sanskrit

2.1

iṣṭadevatāviśeṣaṃ namaskṛtya vyākhyāyapratijñānirdeśārthamāha 'jaṃ jaha' iti-

2.2

svabhāvasvabhāvinoraikyaṃ nirṇayāupāyaṃ cāha-'jīva' iti-

2.3

svabhāvasya nāmāntaraṃ brūte 'taccaṃ' ityādi-

2.4

svabhāvasvabhāvinorvyāptiṃ darśayati-

2.6

ekakṣetranivāsitvena saṃkarādidoṣaparihāramāha-

2.7

iti pīṭhikānirdeśaḥ |
pīṭhikā samāpta
atha tasyāpi viśeṣavyākhyānārthamadhikārāṃrambhaḥ-

2.9

sūtranirdeśaḥ | tatrādhikāratrayāṇāṃ prayojanaṃ nirdiśati 2-'ṇāyavvaṃ' iti-

2.10

guṇasya svarūpaṃ bhedaṃ ca nirūpayati-

2.11

daśasāmānyaguṇānāṃ nāmāni āha-

2.12

ṣoḍaśaviśeṣaguṇānāṃ nāmānyāha-

2.13

grahaṇa karanā bhoktṛtva hai| jaise ātmā āhārādi dravyakī śaktiko khīṃcaneke kāraṇa bhoktā kahā jātā hai| sarvagatatva, asarvagatatva, sapradeśatva, apradeśatva, mūrtatva, amūrtatva, sakriyatva, akriyatva, cetanatva, acetanatva, amūrtatva guṇa kahate haiṃ| āge solaha viśeṣa guṇoṃke nāma batalāte haiṃ-

2.15

cetanādiguṇānāṃ punaruktadoṣaparihāramāha-

2.16

atha paryāyasya 3lakṣaṇaṃ bhedaṃ ca darśayati-

2.17

paryāyadvaividhyaṃ nidarśya jīvādidravyeṣu kaskaḥ paryāyo bhavatītyāha-

2.18

dravyaguṇayoḥ svabhāvavibhāvāpekṣayā paryāyāṇāṃ cāturvidhyaṃ nirūpayati-

2.19

uktaṃ ca-
dravyasvabhāvaparyāyānsaṃdarśayati-

2.20

guṇasvabhāvaparyāyānsaṃdarśayati-

2.21

jīvadravyavibhāvaparyāyānnirdiśati-

2.22

jīvaguṇavibhāvaparyāyānnidarśayati-

2.23

jīvadravyasvabhāvaparyāyānpradarśayatidehāyārapaesā je thavakā uhayakammaṇimmukkā 1 | jīvassa ṇiccalā khalu te suddhā davvapajjāyā |
25||
saṃprati svabhāvavibhāvaparyāyaprakaraṇe kiṃcitpaudgalikapariṇāmaṃ snigdharukṣatvādivandhamāha—

2.26

pudgalānāṃ parasparaṃ bandhakasvarūpamāha—

2.32

pudgalaguṇavibhāvaparyāyānsaṃdarśayati-

2.33

dharmādharmākāśakālā‌nāṃ svabhāvadravyaguṇaparyāyānāha-

2.34

atha vyutpattipūrvakatvena lakṣaṇatrayaṃ dravyasyāha-

2.36

lakṣaṇānāṃ parasparamavinābhāvitvaṃ bhedābhedaṃ cāhuḥ-

2.38

nirapekṣai1kāntalakṣaṇaṃ nirākṛtya tasyaivaṃ doṣaṃ darśayati-

2.42

sato vināśo'sataścotpattau dūṣaṇamāha-

2.43

nanu vāsanātaḥ so'yamiti jñānamiti ceduttaraṃ paṭhati-

2.44

viśeṣārtha - vastuko sarvathā kṣaṇika mānanepara sat‌ke vināśakā tathā asat‌kī utpattikā dūṣaṇa ātā sarvathā vināśa ho jāyegā to punaḥ jo vastu utpanna hogī usakī utpatti asat‌se hī mānanī par̤egī | jaise miṭṭīke piṇḍakā sarvathā vināśa mānanepara utpanna honevālā ghaṭa vastuse hī utpanna huā kahalāyegā, kyoṃki sarvathā abhāva ho jāye aura taba ghaṭa utpanna ho to asat‌se hī ghaṭakī utpatti kahī jāyegī | piṇḍa paryāya naṣṭa mānatā hai| kintu bauddhadarśana 'sarvaṃ kṣaṇikaṃ' siddhāntakā anuyāyī hai| usakā mata hai ki saṃsārakī pratyeka vinā bhī phala phūla paidā ho jāne cāhie| vinā miṭṭīke bhī ghar̤ā bana jānā cāhie |

2.45

dūṣaṇantaramāha-

2.46

bhedapakṣe dūṣaṇamāha-

2.48

nahi kiṃcitsaditi śūnyapakṣe dūṣaṇamāha-

2.49

sarvaṃ sarvatra vidyate iti sarvagatatvapakṣe dūṣaṇamāha-

2.52

vyāpāra use jamānā mathanā ādi vyartha hai | yadi kahoge ki kāraṇoṃke vyāpārase dahīkī abhivyakti ( prakaṭasāṃkhyakī mānyatā sadoṣa hai|
avidyāvaśādeva bhedavyavasthā iti cettadanūdya dūṣayati-

2.53

yadi sarvapakṣeṣu doṣāstahi ke vāstavā ityata āha-

2.56

kisī ne hāthīkā paira pakar̤ā to kisīne sūm̐r̤a, kisīne peṭa aura kisīne pūm̐cha | usake bāda ve saba andhe lage | unako jhagar̤atā dekhakara eka puruṣa unake pāsa āyā aura unase jhagar̤anekā kāraṇa jānakara bolātmaka vastuke kevala eka eka dharmako hī dekhakara mithyādṛṣṭivāloṃne use ekarūpa māna liyā hai yathārthameṃ vastu anekadharmātmaka hai | aviruddha aneka virodhī dharmoṃko grahaṇa karanevālā samyaganekānta hai tathā vastuko tat atat ādi svabhāvase śūnya kahakara usameṃ aneka dharmoṃkī mithyā kalpanā karanevālā vacanavilāsa mithyā anekānta hai | samyag
svabhāvānāṃ yuktipathaprasthāyitvaṃ, nāmabhedaṃ ca darśayati-

2.57

svabhāvā dvividhāḥ sāmānyā viśeṣāśca | tatra sāmānyasvabhāvānāṃ nāmānyāha-

2.58

viśeṣasvabhāvānāṃ nāmānyāha-

2.59

teṣāmapi svarūpavyākhyānārthaṃ gāthāṣaṭkenāha-

2.64

abhavyakā artha hai, na honeke yogya | pratyeka dravyake bhavanakī eka maryādā hai| pratyeka dravya apanī-apanī maryādā-
svabhāva aura amūrtika svabhāva jānanā cāhie |
svabhāvako vibhāvasvabhāva kahate haiṃ|

2.65

svabhāvānāṃ yathā nirarthakatvaṃ sārthakatvaṃ ca tathā darśayati-

2.66

guṇaparyāyayoḥ svabhāvatvamanuktasvabhāvānā mantarbhāvaṃ ca darśayati-

2.69

[ sarvathaikāntena sadrūpasya na niyatārthavyavasthā saṃkarādidoṣatvāt tathāsadrūpasya sakalaśūnyatāprasaṃgāt | nityasyaikasvarūpatvāt ekarūpasyārthakriyākāritvābhāvaḥ, arthakriyākāritvābhāve dravyasyāpya-
kāntapakṣe'pi nātmajñatā saṃbhavati niyamitapakṣatvāt | tathātmano'nupacaritapakṣe'pi parajñatādīnāṃ virodhaḥ | ubhayaikāntapakṣe'pi virodhaḥ ekāntatvāt | tahya̍nekānte'pi kasmānna bhavati | syādvādāt | sa ca kṣetrādibhede dṛṣṭo'hinakulādīnām | sa ca vyāghātakaḥ, sahānavasthālakṣaṇaḥ, pratibandhyapratibandhakaśceti, anavasthānādikaṃ vā | tatrānavasthānaṃ dvividhaṃ, guṇānāmekādhāratvalakṣaṇaṃ gaganatalāvambīti (?) | saṃkaraḥ vyatikaraḥ anavasthā abhāvaḥ adṛṣṭakalpanā dṛṣṭaparihāṇiḥ virodhaḥ vaiyadhikaraṇyaṃ ceti śreṣṭhadoṣāṇāṃ ekānte saṃbhavaḥ |