Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.121

Nyāyāgamānusāriṇī 1.121

Language
Sanskrit

1.121

tataścāṃśe pratyakṣavirodhaḥ . tataśceti tasmādeva hetorloke gṛhyamāṇasya viparītatvādaviśeṣaikānte tāvat pratyakṣavirodhaḥ, aṃśe bhāge, tasyaiva vastunaḥ aviśeṣaikāntavādiparikalpitasya pratyakṣopalabhyasya viśe pratyakṣavirodhaḥ, aṃśe svavacanavirodhaḥ, aṃśe'bhyupagamavirodhaḥ, svoktaviparyayarūpābhyupagamāt . atha tathā tato na tarhi lokagṛhītamanyathā . kiñcit tathā kiñcidanyathā unmattapratipattivaditi cet, evaṃ tarhi sākṣāllokapakṣāpattyābhyupagamavirodhaḥ, kiñcidgrahaṇāttathāgrahaṇādanyathāgrahaṇācca . bhedavada- ṣatvāt pratyakṣavirodhaḥ . aṃśe svavacanavirodhaḥ, tatkāle pratipādanaśabdaviśeṣatveṣṭeḥ . aṃśe'bhyupagamavirodhaḥ, svaśāstre sarvatra prasiddhena pūrvakālābhyupagatena sarvātmakatvenādhunātanadharmadharmiviśeṣasya virodhāt . svoktaviparyayarūpābhyupagamādityante kāraṇamuktam, pratyakṣasvavacanābhyupagamānāmabhyupagamāviśeṣāt . evaṃ viśeṣaikānte śrotrendriyagrāhyasya śabdasya tāvanmātrakālāvasthātuḥ pūrvottaravarṇasambandhatadbuddhyavasthānasopākhyatvapratyakṣatvāt pratyakṣavirodhaḥ . tathaiva svavacanasyopapatteḥ svavacanena anityaśabdapratijñā virudhyate . ata eva cābhyupagamena virodhaḥ . pūrvavat sa eva heturatrāpi . tathā ubhayānekatvaikānte prāgabhihitasādhanānyevātra vyāpāryāṇi adravyatvād vandhyāputravad nānityatvam, na śabdo'sti ityādisvarūpābhāvaḥ . acākṣuṣapratyakṣaguṇasya sato'pavargaḥ karmabhiḥ sādharmyam, sato liṅgābhāvāt vai॰ sū॰ 2 . 2 . 25--26 kāryatvāt kāraṇato vikārāt ityādiśāstravihitahetuvyākhyānārthaṃ pratipādanakāle tatprayogāt pratyakṣīkaraṇāccānityatvaśabdatvādyabhāvāt pratyakṣavirodhaḥ . svavacanasya tatkālasya tathāvasthānābhyupagamāt svavacanavirodhaḥ . pūrvābhyupagamena cedānīntanasya virodhādabhyupagamavirodhaḥ . pūrvavat svoktaviparyayarūpābhyupagamāditi sarvatra heturiti .

Linked texts (1)