Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.171

Nyāyāgamānusāriṇī 1.171

Language
Sanskrit

1.171

atrottaramāha --atrāpi cakṣuḥ pratītya rūpāṇi ca pratītya cakṣurvijñānasyotpattirbhavati iti dvayī gatirbahuvacananirdeśasya--sañcayāpekṣayātīndriyāṇāmapi rūpāṇāṃ vyaktipadārthāśrayaḥ syāt ? jātyākhyāyāmekasmin bahuvacanamanyatarasyām pā॰ 1 . 2 . 958 iti jātipadārthāśrayo vā ? tatra yadi vyaktyapekṣo nirdeśaḥ sañcayavacanāya tato'yameva saṃvṛtisatsāmānyāsatkalpanaviṣayāḥ pañca vijñānakāyā na svalakṣaṇaviṣayā iti doṣaḥ . atha dravyoktaye tajjātīyāḥ paramāṇava ekarūpanirdeśena sarve nirdeṣṭavyā ityekasmin bahuvacanaṃ tata ihābhyupagamavirodhaḥ, abhyupagataṃ tvayā atīndriyāḥ paramāṇavaḥ iti, tena virodhaḥ . asmiṃścābhyupagame'nyadapyaniṣṭāpādanamucyate --buddhyāderapi caindriyakatvam, atīndriyatvāt, rūpavaditi . buddhisukhaduḥkhecchādveṣavedanādayo dharmāścākṣuṣāḥ syurbhavatparikalpitāḥ, atīndriyatvāt, rūpavat . rūpaṃ vā na cakṣurgrāhyaṃ syāt, atīndriyatvāt, buddhyādivat . brūyāstvam--nanvatīndriyatvaṃ cakṣurgrāhyatvaṃ ca parasparato virudhyete iti . tanmā maṃsthāḥ, bhavato'niṣṭāpādanaparatvād bhavadbuddhinivartanaphalatvāccāsya prayogasyeti . athāpi yaścātra virodhaḥ sambhāvyeta sa tulyaḥ paramāṇvaindriyakatvena, paramo'ṇuḥ paramāṇuḥ, uktabhāvanāvat svavacanavirodho'pi . vādaparameśvarasaṃśrayaścaivam . na ca nastena saha virodhaḥ, tasya lokanāthatvāt . sa hi vilupyamānasya lokatattvasya trātātrātā sarvavādabhedayāthārthyaparipālanāt . kathaṃ saṃśraya iti cet, anekātmakarūpāyatanābhyupagamāt . aṇuśabdaḥ sūkṣmaparyāyaḥ, paramaśabdastadatiśayavācī, sa cātīndriyatve ghaṭate, tasyātīndriyasyaindriyakatvaṃ cākṣuṣatvaṃ yathā viruddhamevamidamapi buddhyādyaindriyakatvaṃ tulyamiti samānadoṣatayā virodhodbhāvanamastu ko doṣaḥ ? kiñcānyat, cakṣuḥ pratītya rūpāṇi ca pratītya cakṣurvijñānamutpadyate iti cātīndriyatvādanumāna- virodhaḥ, sthūlānāṃ sūkṣmapūrvakatvāt kāryānumānasiddhāḥ paramāṇavaḥ, tasmānnityānumeyānāṃ teṣāṃ cakṣurviṣayatvābhyupagame vacanayoranumānavirodhitā . kiñcānyat --uktabhāvanāvat svavacanavirodho'pi, uktā bhāvanā uktabhāvanā, tadvaduktabhāvanāvat, anayaiva paramāṇuratīndriyatvāccākṣuṣaścetyanumānavirodhabhāvanayoktayā tulyatvāt atīndriyābhimataḥ paramāṇuścakṣurviṣayatāmāyāti iti bruvataḥ svavacanavirodho'pi .

Linked texts (1)