Dvadasharanayacakra 1.62

1.62

atha vā pārthivatvādapekṣā, asti ghaṭasya paṭādyapekṣetyāha . kā sā ? samānā jātiḥ . samānajātitvādapekṣyate ghaṭena paṭaḥ . kā samānajātiḥ ? pārthivatvam . viśeṣaḥ kathamiti cet, ghaṭātmatvādviśeṣaḥ paṭāderiti . atrocyate --vijātīyāt tarhi viśeṣābhāva udakādeḥ . yadi samānajātyapekṣayā viśeṣa iṣyate evaṃ tarhyasamānajātīyādudakāderghaṭasya viśeṣābhāvaḥ prāpnoti . aniṣṭaṃ caitat . dravyatvāpekṣā tatrāpīti cet, dravyatvasāmānyāpekṣayā ghaṭasya udakāderviśeṣo bhaviṣyatīti cet . vijātīyābhyāṃ guṇakarmabhyāmaviśeṣaḥ, na hi vijātīyayorguṇakarmaṇordravyatvāpekṣāsti, tābhyāmapi ca ghaṭasya viśeṣa iṣyate . tatrāpi sattāpekṣeti cet, vijātīyāt tarhi atyantāsataḥ aviśeṣaḥ iti vartate . evamapi kharaviṣāṇāderatyantāsato viśeṣābhāvaḥ syāt, apekṣyābhāvāt . kimiva ? jāteriva ajāteḥ . pārthivatvajāteśca bhavatsiddhāntena apagatajāterjātyantarāpekṣā nāsti, tasyāḥ kathaṃ jātyantarādudakādervā vyaktyantarād viśeṣo bhavati, apekṣābhāvāt ? kāryādvā kathaṃ viśeṣaḥ iti vartate . kāryaṃ hi bhavatsiddhānte prāgavidyamānaṃ samavāyyasamavāyikāraṇasānnidhye paścādutpadyate, kriyāguṇavyapadeśābhāvādasat kāryam iti siddhāntābhyupagamāt, kāraṇāvasthāyāṃ kāraṇānāṃ kāryasyāsattvādeva apekṣā nāstīti pārthivatvāditulyatvācca tadvat tadātmatvaṃ, tattattvena apekṣyatvāditi viveka- viśeṣābhāvaḥ prāptaḥ . niṣpanne coparatavyāpārāvasthāyāṃ siddhatvāt kāryasya kāraṇānāṃ kāraṇatvābhāvāt kāryakāraṇaviśeṣābhāvaḥ . itiśabdo hetūpasaṃhārārthaḥ, ityuktahetupāramparyād bhāvābhāvayoraviśeṣaḥ, yathā pūrvoktavidhinā sato'sadapekṣā'bhāvād viśeṣābhāvaḥ, evamasato'pi sadapekṣā'bhāvādaviśeṣaḥ . asato vā kāpekṣā ? evamanayoraviśiṣṭatvāt sattvameva vā abhāvasya bhāvavat, asattvameva vā bhāvasya abhāvavat . tathāpi cobhayābhāvaḥ, bhāvābhāvayorabhāvaḥ sāmānyaviśeṣayorātmaviśeṣayorvā ghaṭāderiti .