Dvadasharanayacakra 2.13
Nyāyāgamānusāriṇī 2.13
- Language
- Sanskrit
2.13
itaro'prasiddhipaunaruktyaparihārārthamāha --padāntarakartavyatāyāṃ tāvadityādi . tāvacchabdaḥ kramārthe, yat tāvaduktaṃ padāntarakartavyatāyāṃ kathaṃ pravarteta ityatra parihāraḥ . asmin parihāre'bhihite paunaruktyāprasiddhidoṣāvapi tadeva tat ityetatpakṣagatau parihṛtāvevetyabhiprāyaḥ . tatra havanaṃ padāntarakartavyatāmapekṣate, kena nyāyena ? vākyanyāyena, ko vākyanyāyaḥ ? bhedasaṃsargābhyāṃ parasparākāṅkṣā sambandhaḥ, tayākāṅkṣayā padāntarārthe vartate padam, yathā sabrahmacāriṇā sahādhīte ityukte yena samāno brahmacārī sabrahmacārī tena sabrahmacāriṇā ya evādhīte tenaiva samāna ityākāṅkṣā bhavati sāmarthyāt, nānyena kenacit . sāmarthyamapekṣetyarthaḥ . na tu yathā padārthe paricchinne ghaṭa iti na padārthāntaramapekṣyate padena . sā punarapekṣā ghaṭavat ghaṭaśabdavat, abhedanirdeśād ghaṭārthatvena ghaṭaśabda uktaḥ, ghaṭaśabdasyārthavattvavadagnihotraśabdasyāpyarthavattvāyeṣyate, anyathāgnihotraśabdo'narthakaḥ syāt, tanmā bhūdānarthakya tato'gnihotraśabdaḥ pramādādhīta āpadyeta . tata evaṃ vacanavyaktirbhavati agnihotrākhyaṃ havanaṃ kuryāt iti, yathā ghaṭaṃ kuryādityukte ghaṭakriyāṃ kuryāditi . etadayuktaṃ dṛṣṭāntavaiṣamyāt . na hi kiñcidagnihotraṃ nāma havanaṃ ghaṭavat prasiddhaṃ yadanūdyocyeta yadagnihotrasaṃjñakaṃ havanaṃ tat kuryāditi, nāpi havanaṃ yat kuryāt tadagnihotrākhyamiti, vākyāntareṇa pramāṇāntareṇa vā'prasiddhatvāt . ata eva tūbhaya- mityākāṅkṣeṣyate . na cedevaṃ tato doṣa iti, yadi tu nirapekṣo'gnihotraśabdo havanaprakṛtyarthamātra eva vartate tataḥ ko doṣaḥ ? tato'gnihotraśabdaḥ pramādādhīta āpadyeta, agniśabdasya ca na pṛthak kaścidartho havanaprakṛtyarthamātratvāt syāt, tataśca daśadāḍimādiślokāvayavavat pramādādhīta āpadyeta nirākāṅkṣatvāt, na punarevamiṣyate . tata evaṃ vacanavyaktirbhavati--agnihotrākhyaṃ havanaṃ kuryāt agnihotrasaṃjñakriyākāṅkṣahavanaṃ kuryāditi . kimiva ? yathā ghaṭaṃ kuryāt ityukte sāmānyacodanāyāḥ plavanād viśeṣābhisambandhamantareṇa nairarthakyaṃ syāt, tanmā bhūditi ghaṭaṃ kuryād ghaṭakriyāṃ kuryāditi vacanavyaktistathāgnihotraṃ juhuyāditi .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit