Dvadasharanayacakra 2.226

2.226

evaṃ tāvad vastvarthato vidhividhinayavikalpāḥ puruṣa-niyati-kāla-svabhāva-bhāvā vyākhyātāḥ . anayā diśā śabdabrahmavidhividhinayagrahādyekakāraṇavādā unnayanīyāḥ . idānīṃ teṣu śabdārtho vaktavyaḥ, sa ca sāmānyenocyate sarveṣāṃ tulyatvāt . sa ca dvividhaḥ--padārtho vākyārthaśca . tatra padārthastāvat --eṣu vidhividhiṣvavikalpaḥ śabdārthaḥ, ukteṣu puruṣādivādeṣvavasthādyupacaritaprakriyābhedakalpitavikalpāsattvāt tadvastunirvikalpatvāt . na tvityādi, nājñātaḥ, sarvasyaikatvād yasya kasyacijjñāne sarvasya jñātatvāt . etena vaktṛtvādyasamanvayo vyākhyāto dṛṣṭāntābhāvāt sarvasya sarvajñatvād bhedābhāvāt . etamarthamanyo'pyanvāha— śāstreṣu prakriyā . sāṅkhyayogavaiśeṣikavedaśiraḥprabhṛtiṣu nṛprakṛtipuruṣadravyaguṇādinityānityādvaitadvaitatraitādipadārthaprakriyābhedairvikalpātmakapadārthapraṇayane yathāprakriyamavidyaivopavarṇyate vikalpasyāvastutvāt . vidyā tu tattvajñānaṃ sā āgamavikalparūpā na bhavitumarhati, vāggocarātikrāntatvāt tattvajñānaviṣayānantātmakaikapara ye tvete ghaṭādiśabdā meghastanitavadete śabdā eva kevalā nārthasvarūpasya vācakā mayūravirutavat saṅketād vyavahārānupātinastasyaiva caikasya brahmaṇo lakṣaṇārthāḥ tadekadeśatvāt prāgabhihitapratyakṣasiddhivat . evaṃ ca kṛtvāhuḥ--sarvadhātavo bhuvo'rthamabhidadhati iti . mārthasya . yathoktam --paṇṇavaṇijjā bhāvā āva॰ ni॰ 488 ityādi . āgamābhyāsāttu samyagdarśana-jñānacāritra-tapoviśeṣaviśeṣitāvidyasya sarvabhāvaviṣayā vidyā svayameva svātmanaiva upavartate, nāvidyamānā kutaścidānīyate, sā cānāgamavikalpetyata āha --anāgamavikalpā tu svayaṃ vidyopavartate . tathā cānyaḥ--