Dvadasharanayacakra 2.74
Nyāyāgamānusāriṇī 2.74
- Language
- Sanskrit
2.74
kiñcānyat, tvadvacanāttu apramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca vivekturapīti sambhāvyeta . yo'pyajñaprayuktaśabdārthonnayanasamartho vivektā puruṣaḥ padavākyapramāṇajñastaṃ pratyapyayaṃ vākyaprayogo'pramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca . apramāṇaniyamāgamaḥ pratyakṣānumānagamyārthāsaṃvādāt . anupadeśakastvagamakatvāt . tat punaḥ sambhāvayāmi bhavedevam, mā maṃsthā niṣṭhuram apramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca ityavadhāryaivocyata iti . kutaḥ ? apratyavekṣitārthatvāt paurvāparyayogāpratisambaddhārthatvād ghaṭitānumatavidhvaṃsanāt . apra- tyavekṣitārthatā juhotibāhulyaprayoganirviṣayatvādibhiḥ . pūrvāparasambandharahitatā pṛthagarthābhimatānāṃ vidhyādiśeṣābhāvāt . ghaṭitavidhvaṃsanam itikartavyataiva kartavyatā iti ghaṭitasya ādivākyagatajuhotyanuvādābhyupagamād ghaṭitānumatavidhvaṃsanam . ityetebhyo hetubhyo'pramāṇaniyamāgamo'nupadeśakaśca vākyaprayogaḥ . dṛṣṭānta unmattapralāpavat, yadvākyamunmattādipralapitaṃ puruṣoccāritaśabdasāmānyāt sadvākyavadābhāsamānamapramāṇaniyamamagamakaṃ ca, yathā— śaṅkhaḥ kadalyāṃ kadalī ca bheryāṃ tasyāṃ ca bheryāṃ sumahad vimānam . tacchaṅkhabherīkadalīvimānamunmattagaṅgāpratimaṃ babhūva .. pralāpavat, pratyavekṣāprāmāṇyayorjñānaviṣayatvāt, tvanmatāttu vedo na jñānaṃ tato'pramāṇaniyamo'nupadeśakaśca, acetanatvāt, ākāśavat . yadapi ca prasahya kāraṇeṣu phalasya khapuṣpavadasattvamucyate evaṃvidheṣvekāntena tadapi cānyāyyameva . yadetadasattvaṃ nāma tvayā kvacinmanyate tato'nyat kāryam, iti, tathedamapi vivekturapyarthapratipādanasamarthaṃ na bhavatīti . evaṃ vicāryamāṇamidaṃ vākyaṃ doṣebhyo na mucyate . athavā naivāyaṃ doṣo na ca vicārayogyo'yamudvrāhaḥ pratyavekṣāprāmāṇyayorjñānaviṣayatvāt, jñānaṃ hi pramāṇamapramāṇaṃ veti vicāryate pratyavekṣyate ca tatra prāmāṇyasya mukhyatvāt, na hyatra kudupādiprāmāṇyavat prāmāṇyamaṅgīkriyate . tasmāt pratyavekṣāyāḥ prāmāṇyasya ca jñānaviṣayatvāt tvanmatādeva vedasyājñānābhimatatvānna vicāro na pramāṇabhāvo vāsti ajñānatvādvedasya . tvayā hi prāgevotpatatoktam--na hi kiñcijjñānaṃ niścitaṃ viśuddhaṃ cāsti sarvasya saṃśayādyajñānānuviddhatvāditi . taddarśayannāha --tvanmatāttu vedo na jñānaṃ na jñānata iti, na yathā jñānakāryatvājjñānātmātmaprayuktaśabdacaitanyamapi kārye kāraṇopacārādannakāryaprāṇānnatvavaditi vā . tataḥ kimiti cet, apramāṇaniyamo'nupadeśakaśca vedaḥ, acetanatvāt, ākāśavat . yathā ākāśamacetanatvādapramāṇaṃ kūṭasthanityatvācca na jñānavadvacanamevaṃ vedo'pīti prāmāṇyopadeśābhāvaḥ .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit