Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.77

Nyāyāgamānusāriṇī 3.77

Language
Sanskrit

3.77

na cāpīdamekata eva tattvamityādītyuttarasya vikalpotthāpanagranthasya sambandhaḥ . sukhato duḥkhamohayorananyatvaṃ tattvamuktam, tattvanekataḥ . sāmānyaviśeṣabhāvāt sāmānyaviśeṣabhedabhāvāt, yathā vṛkṣa iti sāmānyaṃ kadamba iti viśeṣaḥ, yathātra kadambo niyamād vṛkṣaḥ, vṛkṣastu syāt kadambo'nyo vetyekatastattvaṃ kintūbhayato'nanyatvādabhinnatvādekatvāt... ... ...sannihitāpattibhavanasattārthatvamayathārthaṃ syāt... .... evaṃ tvanabhyupagame idaṃ nirūpyam--asti pradhānaṃ bhedānāṃ kāryakāraṇabhāvāt . etat kathaṃ nirūpyate ? iti anekātmakatvakāraṇakalpanā asadvāda eva, sambhāvyavikalpānupapannārthatvāt, taduktasatyatvānupapannārthasarvoktānṛtatvapakṣavat . tathā yadi sāmānyaviśeṣabhāvaḥ syāt syādekata eva tattvam, na tu tatheha sukhaduḥkhamohānāṃ sāmānya- viśeṣabhāvo'stīti . kintūbhayato'nanyatvādabhinnatvādekatvādityādinā sattvarajastamasāmekatvāpādanārthaḥ pūrvavat sarva eva prakramabhedaiḥ sa eva tathaiva granthaḥ pravṛttyā prakāśaviśeṣitayā mohaviśeṣitayā ca neyaḥ, tathā ca bhāṣya eva sulikhitatvānna vivriyate . sannihitāpattibhavanasattārthatvamayathārthaṃ syādityatra tu viśeṣaḥ, āpattibhavanaṃ sannidhibhavanāvinābhāve yujyate, nānyathā, yadi tadrūpādi bīje na sannihitasannihitaṃ tato'ṅkurasyāsattvādyāpattiḥ syāt, sat kāryaṃ kāraṇe ceti dvaividhyaṃ ca bhavanasyaivameva yujyeta āpattyanāpattibhedāditi, śeṣaṃ pūrvavat . sattvena tamasā ca saha bhāvanāyāṃ kṛtāyāṃ punaśca tathaiva tamaso'pi sattvena rajasā tadvadeva bhāvanāgrantho niravaśeṣo likhita ācāryeṇaiveti na vivṛṇmahe, sa evānusartavyaḥ . sarvatra ca bhedacodyeṣu pravartyapravartakatvāt pallavapavanavanneti cet, na, tadātmana evetyādi tadeva sattvarajaḥsaṃyoge'pi, prakāśārthiprakāśabhedād nartakīnartakācāryavanneti cet, na, tadātmana evetyādi sattvarajaḥ saṃyogesattvarajaḥsaṃyoge sattvatamaḥsaṃyoge ca, niyamyaniyāmakatvād naulambanapāṣāṇavanneti cet, na, tadātmana evetyādi sattvatamaḥsaṃyoge rajastamaḥsaṃyoge ca tatra prakāśanapravartananiyamanavacanāni ca yathopapatti yojyāni . kuto'pallavapavanabhedasādharmyam, kuto'nartakīnartakācāryabhedasādharmyam, kuto'naulambanapāṣāṇabhedasādharmyam ? iti copanayeṣu dvayaṃ dvayaṃ dvayordvayorguṇayoḥ sambhavitvāccodayitvā parihāryamiti . evaṃ tāvat sukhaduḥkhamohānāṃ prakāśapravṛttiniyamātmakānāmananyatvāt ekātmakaikakāraṇapūrvakatvam iti sādhvabhyadhāmeti .

Linked texts (1)