Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.2

Nyāyāgamānusāriṇī 4.2

Language
Sanskrit

4.2

nanvevamityādi . pūrvavadasmin darśane na parituṣyata utthānamityabhisambandhaḥ . nanu ityanujñāpane, nanu tvaduktā evopapattayaḥ pratyekaṃ sarvaprāṇīśvaratvaṃ sādhayanti, bāhyādhyātmikasukhaduḥkhamohamātratvājjagataḥ sadasadvedyamohāntarāyabhedānāṃ sukhāditrayavipākaphalatvānativṛttestadātmasaṃvedyalakṣaṇatvāt karmaṇaḥ, sukhādisaṃvedanenaiva hi tatkāraṇabhūtaṃ karma svakāryeṇa phalena lakṣyate'numīyate sāmānyatodṛṣṭānumānena deśāntara- prāptyā iva ādityagatiḥ . ataḥ kāraṇe kāryasya sattvāt kārye kāraṇopacārāt sukhādayaḥ karma, annaprāṇatvavat . adṛṣṭaṃ dharmādharmākhyaṃ parairiṣṭameva karmeti, ātmāpi karma, katham ? taccādṛṣṭamātmano rāgādikarmavipākapariṇatyavasthasya prayogapariṇāmāt karmatāmāpannam . punarapi sukhād rāgādi, tataḥ punaḥ karma, tataḥ sukhādi phalam . tacca jīvapariṇāmātmasātkṛtakārmaṇayogyaparimāṇaparamāṇusamūha evātmasthamekībhūtaṃ cātmanā, yathoktam— yogaiḥ sakṛt svayogād mūrtaḥ san bāhyamarthamādatte . āttasya cānubhavanaṃ bandhaṃ prati sa ca tato'nanyaḥ .. tacca saṃvedyam, kartuḥ saṃvedanāt . tataḥ saṃvedyalakṣaṇatvāt karmaṇaḥ sarveśvarateti sambhantsyate . karma hi pratiprāṇi niyatakartṛkaṃ svavipākasukhāditvena saṃvedyam, tenāṇūnāmeva karmatvapariṇāmāpannānāmātmaikībhāvena vedanaṃ saṃvedanam, tena ca puruṣeṇa teṣāṃ tathā prayojanāt kartṛtvam, ataḥ sukhādyadṛṣṭāṇūnāmapi ca karmatvādityāha . prāk pratipāditaṃ hi dvyaṇukatryaṇukādisaṃyogaiḥ pṛthivyudakavrīhyaṅkurādiparivṛttirūpeṇātmanasteṣāṃ caikatvaṃ sarvasarvātmakatvaṃ ca . tasmāt karmakāraṇāṃ jagatpravṛttiṃ sādhayanti tvaduktā evopapattayaḥ . itaśca karmapūrvakaṃ jagat, karmapravartanābhyupagamāt sarvaprāṇinām, karmavaśādeva hi prāṇinaḥ śubhāśubhajātikularūpādyutkarṣāpakarṣāḥ . yathoktam--

Linked texts (1)